m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 6

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

6.1. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; V.6) Zdający wykazuje wpływ czynników przyrodniczych na grawitacyjne ruchy masowe; XIV.1) Zdający wyróżnia główne cechy wybranych krajobrazów w Polsce; XIV.2) Zdający podaje ważniejsze czynniki kształtujące wybrane krajobrazy. Zakres podstawowy V.3) Zdający charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi. 6.2. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; V.6) Zdający wykazuje wpływ czynników przyrodniczych i działalności człowieka na grawitacyjne ruchy masowe i podaje sposoby zapobiegania im.

Treść zadania

Przedstawiono przekrój przez jedno z osuwisk w Beskidach Zachodnich — widoczne są pochylone warstwy fliszu piaskowcowo-łupkowego oraz powierzchnia poślizgu, wzdłuż której przemieścił się materiał skalny.

Na fotografii przedstawiono przykład konstrukcji chroniących drogi przed skutkami jednego z powierzchniowych ruchów masowych (drewniana ściana oporowa z bali przy skarpie drogowej).

6.1. (0–1) Wyjaśnij, dlaczego budowa geologiczna przedstawiona na przekroju sprzyja powierzchniowym ruchom masowym. Odnieś się do cechy fliszu karpackiego.

6.2. (0–1) Przedstaw dwa sposoby zmniejszenia ryzyka uszkodzenia dróg przez powierzchniowe ruchy masowe w Beskidach Zachodnich, inne niż odnoszące się do konstrukcji przedstawionej na fotografii.

Przekrój przez osuwisko w Beskidach Zachodnich z pochylonymi warstwami fliszu piaskowcowo-łupkowego i powierzchnią poślizgu.
Materiał 1 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 7
Fotografia drewnianej ściany oporowej z bali przy skarpie drogowej – konstrukcji chroniącej drogę przed ruchami masowymi.
Materiał 2 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 8

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

6.1. (wystarczy jedno poprawne wyjaśnienie odnoszące się do cechy fliszu; poniżej przykłady zgodne z zasadami oceniania CKE)

Flisz karpacki tworzą naprzemienne warstwy piaskowców i łupków, w dodatku sfałdowane i pochylone — a to układ szczególnie podatny na osuwanie:

  1. Pochylenie warstw zgodne ze spadkiem stoku sprawia, że materiał skalny może grawitacyjnie przemieszczać się w dół wzdłuż płaszczyzn uwarstwienia.

  2. Łupki nasiąkają wodą — są nieprzepuszczalne i po nawilgoceniu stają się plastyczne, śliskie. Woda przesączająca się przez przepuszczalne piaskowce zatrzymuje się na warstwie łupków, tworząc powierzchnię poślizgu, po której zsuwa się nadległy pakiet skalny.

Dodatkowo naprzemienność warstw o różnej odporności i przepuszczalności powoduje, że w profilu stoku występuje wiele potencjalnych płaszczyzn odspojenia.

6.2. Dwa sposoby — np. dwa z poniższych (przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE):

  1. Odwodnienie stoku — wykonanie drenaży i rowów odprowadzających wody gruntowe i powierzchniowe poza obręb osuwiska, aby nie tworzyła się powierzchnia poślizgu.

  2. Zalesianie i obsadzanie stoku roślinami o silnym systemie korzeniowym — korzenie wiążą grunt i ograniczają spływ powierzchniowy; jednocześnie należy ograniczyć wycinkę drzew na stokach.

  3. Ograniczenie obciążenia stoku — unikanie lokalizowania zabudowy i składowania materiałów na terenach osuwiskowych.

  4. Stabilizacja zbocza — kotwy gruntowe, pale, kolumny, geowłóknina wzmacniająca grunt.

  5. Ograniczenie wstrząsów i wibracji — od robót ziemnych, ciężkiego ruchu pojazdów, prac strzałowych.

  6. Projektowanie dróg poza obszarami osuwiskowymi — wykorzystanie map osuwisk (SOPO) na etapie planowania przebiegu trasy.

  7. Budowa tuneli zamiast dróg biegnących po powierzchni stoku.

Typowy błąd / pułapka

W 6.1 klucz wymaga odniesienia do cechy fliszu. Ogólne „stok jest stromy" albo „pada dużo deszczu" nie punktuje — trzeba wskazać cechę budowy geologicznej: naprzemienność i pochylenie warstw albo nasiąkliwość łupków.

Nie wystarczy napisać „flisz sprzyja osuwiskom". Trzeba wyjaśnić mechanizm: pochylone warstwy → przemieszczanie wzdłuż uwarstwienia; łupki + woda → powierzchnia poślizgu.

W 6.2 zadanie wyklucza konstrukcje z fotografii. Odpowiedzi typu „budowa ścian (murów) oporowych” nie punktują, bo taką konstrukcję — drewnianą ścianę oporową — pokazano na zdjęciu.

Trzeba podać dwa różne sposoby. „Odwodnienie stoku" i „budowa rowów odprowadzających wodę" to ta sama metoda zapisana dwa razy.

Punkt przyznaje się łącznie za oba sposoby. Jeden trafny i jeden chybiony daje zero.

Uważaj na odróżnienie osuwiska od obrywu i spływu. Osuwisko przemieszcza się wzdłuż powierzchni poślizgu jako zwarta masa; obryw to swobodny spadek materiału ze ściany; spływ to ruch uwodnionej, upłynnionej masy.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 6 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 6. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 7

Dlaczego Karpaty fliszowe są krainą osuwisk

CechaWpływ na osuwanie
naprzemienne warstwy piaskowców i łupkówwiele potencjalnych płaszczyzn odspojenia
pochylone (sfałdowane) warstwygrawitacja działa wzdłuż uwarstwienia
łupki nasiąkliwe i nieprzepuszczalnetworzą powierzchnię poślizgu
piaskowce przepuszczalneprzepuszczają wodę na warstwę łupków
strome stokiduża składowa siły ciężkości wzdłuż stoku
wysokie opadynasycenie gruntu wodą
gwałtowne roztopy i ulewynagły wzrost ciśnienia wody w porach

W polskich Karpatach występuje zdecydowana większość osuwisk w Polsce.

Rodzaje grawitacyjnych ruchów masowych

RuchMechanizmPrędkośćPrzykład
obrywswobodny spadek ze ściany skalnejbardzo szybkiTatry, urwiska
osuwiskozsuw zwartej masy po powierzchni poślizguszybkiBeskidy, flisz
spływ (błotny, gruzowy)ruch upłynnionej masyszybkipo ulewach
spełzywaniepowolne pełzanie zwietrzelinybardzo wolny (cm/rok)zakrzywione pnie drzew
lawinaruch mas śniegu lub gruzubardzo szybkiTatry

Budowa osuwiska

ElementOpis
nisza osuwiskowazagłębienie w górnej części — miejsce oderwania
skarpa głównastroma ściana na górnej krawędzi niszy
powierzchnia poślizgupłaszczyzna, po której zsuwa się materiał
jęzor osuwiskowyprzemieszczona masa skalna
czoło osuwiskadolna, wypiętrzona krawędź jęzora
rozpadliny, progiszczeliny w obrębie osuwiska

Czynniki wywołujące osuwiska

GrupaCzynniki
geologicznepochylenie warstw, naprzemienność skał, spękania
hydrologiczneulewne deszcze, roztopy, wysoki poziom wód gruntowych
morfologicznestrome stoki, podcięcie stoku przez rzekę
sejsmicznetrzęsienia ziemi, wstrząsy
antropogenicznewycinka lasów, zabudowa stoku, podcięcia przy budowie dróg, wibracje

Mapy osuwisk w Polsce wykonuje Państwowy Instytut Geologiczny w ramach Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej (SOPO).

Metody zabezpieczania przed osuwiskami

Grupa metodPrzykłady
odwodnieniowedreny, rowy, studnie odwadniające, uszczelnienie powierzchni
biologicznezalesianie, rośliny o silnym systemie korzeniowym, darniowanie
konstrukcyjnemury oporowe, kotwy, pale, gabiony, siatki, geowłóknina
geometrycznewypłaszczanie stoku, usunięcie materiału z górnej części
planistycznezakaz zabudowy na terenach osuwiskowych, mapy SOPO, omijanie osuwisk przy projektowaniu dróg
inżynierskie alternatywytunele, estakady, mosty

Najprostszy sposób to omijanie terenów osuwiskowych już na etapie planowania drogi.

Punktacja CKE

  • 6.1. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do cechy fliszu karpackiego: pochylone/naprzemienne warstwy albo łupki tworzące powierzchnię poślizgu.
  • 6.2. 1 pkt — dwa poprawne, różne sposoby, inne niż konstrukcje z fotografii.
  • W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „geomorfologia, osuwiska, ruchy masowe, flisz karpacki, powierzchnia poślizgu, ochrona przeciwosuwiskowa” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl