m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 20

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony XX.2) Zdający przedstawia skutki społeczne i gospodarcze przemian ustrojowych i gospodarczych w Europie po 1989 r. Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów; XV.5) Zdający wyjaśnia zmiany w strukturze zatrudnienia w Polsce.

Treść zadania

W tabeli przedstawiono strukturę pracujących w Polsce w wybranych latach (udział w %):

Wyszczególnienie 1989 1995 2005 2015 2023
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 28,6 27,8 16,6 16,1 8,1
przemysł i budownictwo 35,7 30,1 27,4 25,9 28,0
usługi 35,7 42,1 56,0 58,0 63,9

Polecenie (0–2). Uzasadnij, że przemiany w gospodarce po 1989 roku przyczyniły się do zmian przedstawionych w tabeli. Podaj dwa argumenty.

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Dwa argumenty (przykładowe argumenty zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczą dwa):

  1. Przejście do gospodarki rynkowej. Po 1989 r. zniesiono centralne planowanie i dotacje, a o produkcji zaczął decydować popyt. Część nierentownych wielkich zakładów przemysłowych upadła lub została zrestrukturyzowana, co spowodowało spadek zatrudnienia w przemyśle z 35,7% do 25,9% w 2015 r.

  2. Napływ inwestycji zagranicznych (BIZ). Kapitał zagraniczny przyniósł nowoczesne technologie, które podniosły wydajność pracy — ta sama produkcja wymaga dziś mniej pracowników, stąd spadek zatrudnienia w przemyśle i rolnictwie.

  3. Postęp technologiczny — mechanizacja i automatyzacja. W rolnictwie upowszechniły się nowoczesne maszyny, w przemyśle — linie zautomatyzowane i robotyzacja. Efekt: radykalny spadek zatrudnienia w rolnictwie — z 28,6% do 8,1%.

  4. Wzrost dochodów ludności i popytu na usługi. Rosnąca zamożność społeczeństwa zwiększyła zapotrzebowanie na handel, finanse, turystykę, edukację, opiekę zdrowotną, IT, co przełożyło się na wzrost zatrudnienia w usługach z 35,7% do 63,9% — czyli serwicyzację gospodarki.

  5. Dezindustrializacja do 2015 r. — systematyczny spadek udziału pracujących w przemyśle (35,7% → 25,9%), typowy dla gospodarek przechodzących do modelu postindustrialnego.

  6. Reindustrializacja po 2015 r. — ponowny wzrost udziału pracujących w przemyśle (25,9% → 28,0%).

Typowy błąd / pułapka

Klucz rozróżnia „argument" od „opisu zmiany". Samo wyliczenie, co się zmieniło w tabeli („zatrudnienie w rolnictwie spadło, w usługach wzrosło"), daje tylko 1 pkt za dwie zmiany. Za 2 pkt trzeba wskazać przyczyny gospodarcze — transformację ustrojową, BIZ, postęp technologiczny, wzrost dochodów.

Przemysł nie spadał cały czas. Do 2015 r. udział malał (dezindustrializacja), ale w 2023 r. wzrósł do 28,0% (reindustrializacja). Napisanie „zatrudnienie w przemyśle stale spada" jest sprzeczne z tabelą.

Udział rolnictwa nie malał równomiernie. W latach 1989–1995 prawie się nie zmienił (28,6% → 27,8%), a w latach 2015–2023 zmalał mniej więcej o połowę (16,1% → 8,1%).

Podaj dwa różne argumenty. „Upadek zakładów przemysłowych" i „likwidacja fabryk" to ten sam argument napisany dwa razy.

Nie myl udziału procentowego z liczbą bezwzględną. Spadek udziału pracujących w przemyśle nie musi oznaczać spadku ich liczby — może wynikać z szybszego wzrostu zatrudnienia w usługach.

Serwicyzacja to cecha krajów rozwiniętych. W gospodarkach wysoko rozwiniętych w usługach pracuje większość ludności — w Polsce w 2023 r. było to 63,9%.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 20 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 20. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 23

Zmiany struktury zatrudnienia w Polsce 1989–2023

Sektor19891995200520152023Zmiana
I — rolnictwo28,627,816,616,18,1−20,5 p.p.
II — przemysł i budownictwo35,730,127,425,928,0−7,7 p.p. (z odbiciem po 2015)
III — usługi35,742,156,058,063,9+28,2 p.p.

Trzy sektory gospodarki

SektorZakresUdział a poziom rozwoju
I — rolniczyrolnictwo, leśnictwo, łowiectwo, rybactwo, górnictwo (część klasyfikacji)wysoki w krajach słabo rozwiniętych
II — przemysłowyprzemysł przetwórczy, budownictwo, energetykawysoki w krajach uprzemysławiających się
III — usługowyhandel, transport, finanse, edukacja, zdrowie, administracjawysoki w krajach wysoko rozwiniętych
IV — informacyjny*IT, B+R, media, doradztworośnie w gospodarkach opartych na wiedzy
V — decyzyjny*zarządzanie najwyższego szczebla, naukanajwyżej rozwinięte gospodarki

*Sektory IV i V wyodrębnia się z sektora III w rozszerzonych klasyfikacjach.

Struktura zatrudnienia a poziom rozwoju

Reguła: im wyższy poziom rozwoju, tym mniejszy udział sektora I i większy sektora III.

Przemiany gospodarcze w Polsce po 1989 r.

PrzemianaSkutek dla zatrudnienia
transformacja ustrojowa — gospodarka centralnie planowana → rynkowaupadek nierentownych zakładów, bezrobocie
prywatyzacja przedsiębiorstw państwowychredukcja przerostu zatrudnienia
restrukturyzacja górnictwa i hutnictwalikwidacja kopalń, spadek zatrudnienia na Śląsku
napływ BIZnowoczesne technologie, wyższa wydajność, nowe miejsca pracy
wejście do UE (2004)dostęp do rynku, fundusze, emigracja zarobkowa
postęp technologiczny, mechanizacja, robotyzacjaspadek zatrudnienia w rolnictwie i przemyśle
wzrost dochodów i konsumpcjirozwój usług
reindustrializacja po 2015wzrost udziału pracujących w przemyśle

Dezindustrializacja a reindustrializacja

CechaDezindustrializacjaReindustrializacja
okres w Polsce1989–2015po 2015
udział przemysłuspada (35,7% → 25,9%)rośnie (25,9% → 28,0%)
przyczynyupadek nierentownych zakładów, automatyzacjanowe inwestycje w przemyśle

Rolnictwo w Polsce — dlaczego zatrudnienie spadło tak gwałtownie

CzynnikWpływ
mechanizacjamniej rąk do pracy przy tej samej produkcji
koncentracja gruntówwiększe, wydajniejsze gospodarstwa
odpływ młodych ze wsimigracje do miast i za granicę

Punktacja CKE

  • 2 pkt — dwa poprawne argumenty odnoszące się do przemian w gospodarce po 1989 r.
  • 1 pkt — jeden poprawny argument albo podanie dwóch zmian przedstawionych w tabeli (bez wskazania przyczyn).
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rozwój gospodarczy, struktura zatrudnienia, trzy sektory gospodarki, przemiany po 1989 r., dezindustrializacja, serwicyzacja” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl