m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 1 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 15

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; III.2) Zdający przedstawia charakterystyczne zmiany pogody w czasie przemieszczania się frontów atmosferycznych; III.7) Zdający dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych. Zakres podstawowy III.4) Zdający analizuje zdjęcia satelitarne w celu przedstawienia aktualnego stanu pogody.

Treść zadania

Na zdjęciu satelitarnym przedstawiono zachmurzenie nad Australią i przyległymi akwenami. Literą N oznaczono centrum niżu barycznego, niebieską sygnaturą — front atmosferyczny, który przemieszcza się na północny wschód, a literą X — wybrany obszar (obecnie bezchmurny).

Polecenie (0–1). Wyjaśnij, dlaczego nasunięcie się strefy zachmurzenia związanej z frontem atmosferycznym nad obszar oznaczony literą X przyczyni się do zmniejszenia dobowej amplitudy temperatury powietrza na tym obszarze.

Zdjęcie satelitarne zachmurzenia nad Australią; literą N oznaczono centrum niżu, sygnaturą front atmosferyczny, a literą X wybrany obszar.
Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 18

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Wyjaśnienie (przykładowe odpowiedzi zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczy jedno z dwóch ujęć):

W dzień — chmury obniżają maksimum. Duże zachmurzenie odbija i rozprasza promieniowanie słoneczne, zmniejszając nasłonecznienie (usłonecznienie) powierzchni. Do gruntu dociera mniej energii, więc powietrze nagrzewa się słabiej — temperatura maksymalna w pochmurny dzień jest niższa niż przy bezchmurnym niebie.

W nocy — chmury podnoszą minimum. Chmury pochłaniają promieniowanie długofalowe wysyłane przez nagrzaną powierzchnię Ziemi i wypromieniowują je z powrotem ku powierzchni. Utrudniają w ten sposób wypromieniowanie ciepła, więc temperatura w nocy nie spada tak nisko jak przy bezchmurnym niebie.

Wniosek: maksimum dobowe zostaje obniżone, a minimum podwyższone, zatem różnica między nimi — czyli amplituda dobowa — maleje:

Typowy błąd / pułapka

Nie wystarczy napisać „bo będzie chłodniej". Amplituda to różnica maksimum i minimum — zadanie wymaga wyjaśnienia, dlaczego ta różnica maleje, a nie dlaczego spada temperatura.

Wystarczy jedno ujęcie, ale musi być pełne. Klucz uznaje albo mechanizm dzienny (mniejsze nasłonecznienie → niższe maksimum), albo nocny (utrudnione wypromieniowanie → wyższe minimum). Odpowiedź „chmury zasłaniają Słońce" bez wskazania wpływu na amplitudę nie punktuje.

Chmury działają w obie strony. W dzień chłodzą (odbijają promieniowanie krótkofalowe — efekt albedo), w nocy ogrzewają (zatrzymują promieniowanie długofalowe — efekt cieplarniany). Oba skutki zmniejszają amplitudę.

Bardzo duże amplitudy dobowe występują na pustyniach. Powód: brak chmur i mało pary wodnej w powietrzu. To dobra ilustracja mechanizmu z zadania.

Nie myl amplitudy dobowej z roczną. Dobowa zależy głównie od zachmurzenia, wilgotności i bliskości wody; roczna — od szerokości geograficznej i stopnia kontynentalizmu.

Na zdjęciu front oznaczono linią z trójkątami — to symbol frontu chłodnego. Australia leży na półkuli południowej, więc powietrze wokół niżu krąży tam zgodnie z ruchem wskazówek zegara — odwrotnie niż w Europie.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 15 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 15. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 18

Wpływ zachmurzenia na temperaturę

Pora dobyBez chmurZ chmuramiSkutek
dzieńpełne nasłonecznienie → silne nagrzaniechmury odbijają i rozpraszają promieniowanie → słabsze nagrzanie niższe
nocswobodne wypromieniowanie ciepła → silne wychłodzeniechmury pochłaniają i odsyłają promieniowanie długofalowe wyższe
amplituda dobowadużamałamaleje

Czynniki wpływające na amplitudę dobową temperatury

CzynnikAmplituda dużaAmplituda mała
zachmurzeniebrak chmurduże zachmurzenie
wilgotność powietrzaniskawysoka
odległość od morzaw głębi lądunad morzem
pora rokulatozima (średnie szerokości)
szerokość geograficznastrefa zwrotnikowastrefa okołobiegunowa
pokrycie terenupiasek, skałalas, łąka, woda
rzeźbadno kotliny (zastoiska)stok, wierzchowina

Bilans radiacyjny — dwa rodzaje promieniowania

RodzajŹródłoDługość faliRola chmur
krótkofaloweSłońce0,3–4 µmodbijają (albedo) — chłodzą
długofalowepowierzchnia Ziemi4–100 µmpochłaniają i odsyłają — ogrzewają

Fronty atmosferyczne

FrontRuch masChmuryOpadyPo przejściu
chłodnyzimne powietrze wypiera ciepłeCb (kłębiaste, potężne)krótkie, ulewne, burzeochłodzenie, przejaśnienia
ciepłyciepłe nasuwa się na zimneCi → Cs → As → Nsdługotrwałe, ciągłeocieplenie, zachmurzenie
zokludowanyfront chłodny dogania ciepłymieszaneumiarkowane, długiezanik kontrastu
stacjonarnybrak ruchuwarstwowedługotrwałebez zmian

Układy baryczne na obu półkulach

UkładCiśnienieRuch powietrzaKierunek wiatru NKierunek wiatru S
niż (cyklon)niskie w centrumwznoszącyprzeciwnie do wskazówek zegarazgodnie ze wskazówkami
wyż (antycyklon)wysokie w centrumopadającyzgodnie ze wskazówkamiprzeciwnie
CechaNiżWyż
zachmurzeniedużemałe
opadyczęsterzadkie
amplituda dobowamaładuża
pogoda latemchłodniej, deszczowoupalnie
pogoda zimąłagodniej, śniegmróz, mgły, smog

Australia z zadania leży na półkuli południowej, więc powietrze wokół niżu N krąży zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

Punktacja CKE

  • 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do przyczyny zmniejszenia amplitudy: mniejsze nasłonecznienie w dzień (niższe maksimum) albo utrudnione wypromieniowanie w nocy (wyższe minimum).
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „front atmosferyczny, amplituda dobowa temperatury, zachmurzenie, wypromieniowanie” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl