Zadanie 10
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: II.5 - znajomosc Konstytucji RP, zasad ustrojowych III RP (art. 1-12 Konstytucji).
Treść zadania
Przepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483):
- Art. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspolnym wszystkich obywateli.
- Art. 2. Rzeczpospolita Polska jest [...] panstwem prawnym, urzeczywistniajacym zasady sprawiedliwosci spolecznej.
- Art. 3. Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.
- Art. 4.1. Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.
Do kazdej z podanych nazw zasad ustrojowych dopisz numer artykulu z Konstytucji RP, w ktorym ta zasada zostala unormowana.
- Zasada suwerennosci narodu - ...........
- Zasada unitarnej formy panstwa - ...........
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Zasada suwerennosci narodu - art. 4 (ust. 1): "Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu." Suwerennosc oznacza, ze najwyzsza wladza w panstwie pochodzi od narodu - czyli ogolu obywateli. To fundament wspolczesnej demokracji.
Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3: "Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym." Panstwo unitarne (jednolite) to panstwo o jednej wladzy centralnej, jednym systemie prawnym, bez czesci skladowych majacych wlasna suwerennosc (w odroznieniu od panstw federalnych jak USA, Niemcy czy Szwajcaria).
Czeste pomylki: art. 1 ("dobro wspolne") z zasada suwerennosci - dobro wspolne to zasada celowosci panstwa, NIE suwerennosc. Art. 2 (panstwo prawne) z unitarnoscia - panstwo prawne to rule of law, NIE jednolitosc. Trzeba dokladnie czytac kazda zasade i przyporzadkowac.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Zasady ustrojowe RP w Konstytucji z 1997 r.
Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. zawiera w Rozdziale I “Rzeczpospolita” (art. 1-29) podstawowe zasady ustrojowe panstwa. Najwazniejsze:
| Artykul | Zasada ustrojowa |
|---|---|
| Art. 1 | Zasada dobra wspolnego |
| Art. 2 | Zasada panstwa prawnego i sprawiedliwosci spolecznej |
| Art. 3 | Zasada jednolitosci panstwa (unitaryzm) |
| Art. 4 | Zasada suwerennosci Narodu |
| Art. 5 | Zasada strzezenia niepodleglosci i nienaruszalnosci terytorium |
| Art. 6 | Zasada upowszechniania dostepu do dobr kultury |
| Art. 7 | Zasada legalizmu (dzialanie organow na podstawie i w granicach prawa) |
| Art. 8 | Zasada nadrzednosci Konstytucji |
| Art. 9 | Zasada przestrzegania prawa miedzynarodowego |
| Art. 10 | Zasada trojpodzialu wladzy |
| Art. 11 | Zasada pluralizmu politycznego |
| Art. 12 | Zasada wolnosci tworzenia i dzialania zwiazkow zawodowych |
| Art. 13 | Zakaz partii faszystowskich, komunistycznych i nazistowskich |
| Art. 14 | Zasada wolnosci prasy i innych srodkow spolecznego przekazu |
| Art. 15 | Zasada decentralizacji wladzy publicznej |
| Art. 16 | Zasada samorzadnosci terytorialnej |
| Art. 17 | Samorzady zawodowe |
| Art. 18 | Zasada ochrony malzenstwa (kobieta-mezczyzna), rodziny, macierzynstwa |
| Art. 19-26 | Inne zasady (weterani, wlasnosc, gospodarka rynkowa, jezyk urzedowy, godlo/flaga/hymn, stolica, swiatopoglad) |
Zasada suwerennosci Narodu - art. 4
Art. 4 Konstytucji RP:
- Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.
- Narod sprawuje wladze przez swoich przedstawicieli lub bezposrednio.
To zasada suwerennosci narodu (po lacinie: salus populi suprema lex). Naród rozumiany jest tu jako wspolnota polityczna obywateli (a nie etniczna). Wladza pochodzi od narodu i jest przez niego sprawowana albo bezposrednio (referendum, inicjatywa ustawodawcza) albo posrednio (przedstawiciele - poslowie, senatorowie).
Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3
Art. 3 Konstytucji RP: “Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.”
Panstwo unitarne (jednolite) charakteryzuje sie:
- jednym systemem prawnym (jedna konstytucja, jednolite ustawodawstwo);
- jedna wladza centralna i jednolitym aparatem panstwowym;
- czesci skladowe (wojewodztwa, powiaty, gminy) nie maja wlasnej suwerennosci - ich kompetencje pochodza z ustaw centralnych;
- moga miec elementy decentralizacji administracyjnej (samorzad terytorialny - art. 16 Konstytucji), ale to nie podwaza unitarnego charakteru.
Przeciwienstwo: panstwo federalne (USA, Niemcy, Szwajcaria, Rosja, Brazylia) - czlony federacji (stany, landy, kantony) maja wlasne konstytucje, parlamenty, rzady i czesc suwerennosci.
Odpowiedzi
- Zasada suwerennosci narodu - art. 4
- Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Konstytucja RP, zasady ustrojowe, suwerennosc narodu, panstwo unitarne" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl