Zadanie 12
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: II.5/II.8 - znajomosc Konstytucji RP z 1997 r. oraz historycznych konstytucji polskich (marcowa 1921, kwietniowa 1935); porownywanie zakresu praw wyborczych.
Treść zadania
Przepisy prawne z polskich konstytucji (pisownia oryginalna):
- Art. 10. Prawo wybierania ustawodawcze przyzbywa Rzadowi i Sejmowi. [...]
- Art. 11. Sejm sklada sie z poslow, wybranych na lat piec, liczac od dnia otwarcia Sejmu, w glosowaniu powszechnym, tajnem, bezposredniem, rownym i stosunkowem.
- Art. 12. Prawo wybierania ma kazdy obywatel polski bez roznicy plci, ktory w dniu ogloszenia wyborow ukonczyl lat 21, ujzywa w pelni praw cywilnych i zamieszkuje w okregu wyborczym przynajmniej od przedednia ogloszenia wyborow w Dzienniku Ustaw [...].
- Art. 9. Prawo wybieralnosci ma kazdy obywatel, majacy prawo wybierania do Sejmu, o ile ukonczyl lat 25.
- Art. 39. Prezydenta Rzeczypospolitej wybieraja na siedm[em] bezwzglednou wiekszoscia glosow Sejm i Senat, polaczone w Zgromadzenie Narodowe. [...]
(Dz.U. [...], nr 44, poz. 267; pisownia oryginalna)
Rozstrzygnij, czy przytoczone przepisy prawne umozliwialy uczestnictwo obywateli w zyciu politycznym w zakresie wiekszym niz w obecnie obowiazujacej Konstytucji RP. Swoj wybor uzasadnij, odnoszac sie do czterech z tych przepisow i obecnych uregulowan w danej kwestii.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygniecie: NIE - obecnie obowiazujaca Konstytucja RP z 1997 r. umozliwia obywatelom uczestnictwo w zyciu politycznym w zakresie wiekszym, a nie mniejszym, niz przytoczone przepisy. (Przytoczone przepisy to Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 r.)
Uzasadnienie - cztery argumenty:
1. Art. 12 (cenzus wieku 21 lat) vs Konstytucja RP - w 1921 r. czynne prawo wyborcze przysylgo od 21 lat. Obecna Konstytucja RP (art. 62) daje czynne prawo wyborcze od 18 lat. Wiek granicy obnizyl sie, wiec wiecej obywateli moze uczestniczyc w wyborach.
2. Art. 9 (bierne prawo wyborcze - 25 lat) vs obecnie - w 1921 r. mozna bylo zostac poslem od 25 roku zycia. Obecna Konstytucja RP (art. 99) ustala wiek na 21 lat dla Sejmu i 30 lat dla Senatu. Mlodsi obywatele moga obecnie kandydowac do Sejmu (cenzus obnizony).
3. Art. 39 (prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe) vs obecnie - w 1921 r. prezydenta wybierali poslowie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowym (wybor posredni). Obecna Konstytucja RP (art. 127) wprowadza bezposrednie wybory powszechne prezydenta - kazdy obywatel z czynnym prawem wyborczym oddaje glos. Wieksze uczestnictwo bezposrednie obywateli.
4. Brak instytucji demokracji bezposredniej w Konstytucji marcowej vs obecna - przytoczone przepisy nie przewiduja referendum ani obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Obecna Konstytucja RP wprowadza: referendum ogolnokrajowe (art. 125), referendum lokalne (art. 170), referendum w sprawie zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 6), obywatelska inicjatywa ustawodawcza (100 000 podpisow - art. 118 ust. 2). Te instrumenty znaczaco zwiekszaja udzial obywateli w stanowieniu prawa.
Argument alternatywny 5: Art. 12 zawiera cenzus zamieszkania ("zamieszkuje w okregu wyborczym przynajmniej od przedednia ogloszenia wyborow") - obecna Konstytucja RP nie wymaga tak rygorystycznego cenzusu zamieszkania.
Glowna pulapka: nie zauwazenie, ze to Konstytucja MARCOWA 1921 r. (pisownia "tajnem, bezposredniem, rownem" i "stosunkowem" - charakterystyczna dla II RP; "siedmiolecie", "Zgromadzenie Narodowe" wybierajace prezydenta). Drugi blad: argumentacja typu "wtedy byly tylko 21 lat, dzis tez sa wybory" bez konkretnego porownania liczb. Trzeci blad: nie wskazanie referendum / inicjatywy obywatelskiej jako KLUCZOWEJ roznicy. Czwarty: pomylenie z Konstytucja kwietniowa 1935 (jest tam wybor prezydenta posredni, ale przez kolegium elektorow).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Identyfikacja zrodla
Pisownia “tajnem, bezposredniem, rownem”, “stosunkowem”, “siedmiolecie” oraz wybor prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm + Senat polaczone) to charakterystyczne cechy Konstytucji marcowej z 17 marca 1921 r. (Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267).
To pierwsza nowoczesna konstytucja II RP, przyjeta przez Sejm Ustawodawczy, wzorowana na konstytucji francuskiej III Republiki. Obowiazywala formalnie do 1935 r. (Konstytucja kwietniowa 1935), choc po przewrocie majowym 1926 r. byla modyfikowana ustawami konstytucyjnymi (tzw. “nowela sierpniowa” 1926).
Porownanie z Konstytucja RP z 1997 r.
| Aspekt | Konstytucja marcowa 1921 | Konstytucja RP 1997 |
|---|---|---|
| Czynne prawo wyborcze (wiek) | 21 lat | 18 lat (art. 62) |
| Bierne prawo wyborcze do Sejmu | 25 lat | 21 lat (art. 99 ust. 1) |
| Bierne prawo wyborcze do Senatu | (brak Senatu wybieralnego) | 30 lat (art. 99 ust. 2) |
| Bierne prawo wyborcze na Prezydenta | (35 lat) | 35 lat (art. 127 ust. 3) |
| Wybor prezydenta | Posredni - Zgromadzenie Narodowe | Bezposredni - wybory powszechne (art. 127) |
| Kadencja prezydenta | 7 lat | 5 lat (1x reelekcja) |
| Cenzus zamieszkania (czynne PW) | TAK (zamieszkanie w okregu) | NIE |
| Referendum ogolnokrajowe | NIE | TAK (art. 125) |
| Referendum lokalne | NIE | TAK (art. 170) |
| Referendum konstytucyjne | NIE | TAK (art. 235 ust. 6) |
| Obywatelska inicjatywa ustawodawcza | NIE | TAK - 100 000 podpisow (art. 118 ust. 2) |
| Petycje | (ograniczone) | TAK (art. 63) |
Wniosek
W praktycznie kazdym wymiarze obecna Konstytucja RP zapewnia obywatelom szersze prawo uczestnictwa w zyciu politycznym:
- Mlodsi obywatele - czynne PW od 18 zamiast 21 lat, bierne od 21 zamiast 25.
- Bezposredni wybor prezydenta - kazdy obywatel decyduje, a nie tylko parlamentarzysci.
- Demokracja bezposrednia - referendum (ogolnokrajowe, lokalne, konstytucyjne) i obywatelska inicjatywa ustawodawcza.
- Brak cenzusow zamieszkania dla czynnego prawa wyborczego.
Konstytucja marcowa byla na swoje czasy progresywna - wprowadzila powszechne, rowne, tajne i bezposrednie wybory do Sejmu, w tym prawo wyborcze kobiet (Polska byla jednym z pierwszych krajow w Europie, gdzie kobiety glosowaly - od 1918 r.). Ale wspolczesna Konstytucja idzie znacznie dalej w demokratyzacji.
Trzy pozostale uwagi
Pisownia oryginalna: zwroc uwage na archaiczne formy “tajnem” (zamiast “tajnym”), “bezposredniem” - to pisownia obowiazujaca przed reforma ortografii 1936 r.
“Stosunkowo” w art. 11 = proporcjonalnie (system proporcjonalny). Konstytucja marcowa, jak i obecna Konstytucja RP, przewiduje system proporcjonalny do Sejmu.
Konstytucja kwietniowa 1935 r. zmienila system - prezydent wybierany przez Zgromadzenie Elektorow (80 osob) lub przez ogol obywateli w drugim wariancie; uprawnienia prezydenta zostaly znacznie poszerzone (autorytaryzacja systemu).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prawa wyborcze, Konstytucja RP, demokracja przedstawicielska" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl