Zadanie 12
Matura z WOS-u, czerwiec 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie:
Treść zadania
Materiał źródłowy: przepisy prawne z jednej z polskich konstytucji (Dz.U. […], nr 44, poz. 267; pisownia oryginalna):
- Art. 10. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Rządowi i Sejmowi. […]
- Art. 11. Sejm składa się z posłów, wybranych na lat pięć, licząc od dnia otwarcia Sejmu, w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem.
- Art. 12. Prawo wybierania ma każdy obywatel polski bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia wyborów ukończył lat 21, używa w pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym przynajmniej od przedednia ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw. […]
- Art. 13. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania do Sejmu, […] o ile ukończył lat 25. […]
- Art. 39. Prezydenta Rzeczypospolitej wybierają na lat sied[e]m bezwzględną większością głosów Sejm i Senat, połączone w Zgromadzenie Narodowe. […]
Polecenie CKE: „Rozstrzygnij, czy przytoczone przepisy prawne umożliwiały uczestnictwo obywateli w życiu politycznym w zakresie większym niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Swój wybór uzasadnij, odnosząc się do czterech z tych przepisów i obecnych uregulowań w danej kwestii.”
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-202. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przepisy pochodzą z Konstytucji marcowej z 1921 r.
Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE:
- Rozstrzygnięcie: nie.
- Uzasadnienie:
- W przepisach art. 10 nie było obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, a obecnie 100 tys. obywateli może wnieść projekt ustawy.
- W tamtych przepisach (art. 12) cenzus wieku przy czynnym prawie wyborczym w wyborach do Sejmu był wyższy i wynosił 21 lat, a nie – 18, jak współcześnie.
- W tamtych przepisach (art. 13) cenzus wieku przy biernym prawie wyborczym w wyborach do Sejmu był wyższy i wynosił 25 lat, a nie – 21, jak współcześnie.
- W tamtych przepisach (art. 39) Prezydent RP był wybierany przez obie izby parlamentu, a nie – tak jak obecnie – w wyborach powszechnych i bezpośrednich.
Punktacja: 3 p. – pięć poprawnych elementów (rozstrzygnięcie i cztery uzasadnienia); 2 p. – cztery; 1 p. – dwa; 0 p. – inna odpowiedź.
Uwaga: każde uzasadnienie ma zestawić przytoczony przepis z obecnym rozwiązaniem (np. 21 lat wtedy – 18 lat dziś). Ogólne stwierdzenie, że dziś jest „więcej demokracji”, nie wystarcza.
Art. 11 (wybory pięcioprzymiotnikowe) nie pokazuje mniejszego zakresu uczestnictwa – obecne wybory do Sejmu też są powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne i tajne.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Identyfikacja źródła
Oznaczenie „Dz.U. […], nr 44, poz. 267”, dawna pisownia („powszechnem, tajnem”) i wybór prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (połączone Sejm i Senat) na siedem lat wskazują na Konstytucję marcową z 17 marca 1921 r. Do rozwiązania nie trzeba jednak podawać jej nazwy.
Porównanie z Konstytucją RP z 1997 r. (przepisy z zadania)
| Przepis z 1921 r. | Konstytucja marcowa | Konstytucja RP z 1997 r. |
|---|---|---|
| Art. 10 – inicjatywa ustawodawcza | tylko Rząd i Sejm | także grupa 100 tys. obywateli (art. 118 ust. 2) |
| Art. 12 – czynne prawo wyborcze do Sejmu | od 21 lat | od 18 lat (art. 62) |
| Art. 13 – bierne prawo wyborcze do Sejmu | od 25 lat | od 21 lat (art. 99 ust. 1) |
| Art. 39 – wybór prezydenta | Zgromadzenie Narodowe | wybory powszechne i bezpośrednie (art. 127 ust. 1) |
Art. 11 nie pomaga w uzasadnieniu: obecne wybory do Sejmu też są powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne („stosunkowe”) i tajne (art. 96 ust. 2).
Odpowiedź (przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE)
Rozstrzygnięcie – nie. Uzasadnienie:
- w art. 10 nie było obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, a obecnie 100 tys. obywateli może wnieść projekt ustawy;
- w art. 12 cenzus wieku przy czynnym prawie wyborczym do Sejmu był wyższy – 21 lat, a nie 18 jak współcześnie;
- w art. 13 cenzus wieku przy biernym prawie wyborczym do Sejmu był wyższy – 25 lat, a nie 21 jak współcześnie;
- w art. 39 Prezydent RP był wybierany przez obie izby parlamentu, a nie – jak obecnie – w wyborach powszechnych i bezpośrednich.
Punktacja: 3 pkt – pięć poprawnych elementów (rozstrzygnięcie i cztery uzasadnienia), 2 pkt – cztery, 1 pkt – dwa.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Konstytucja marcowa 1921, Konstytucja RP, udział obywateli w życiu politycznym, inicjatywa ustawodawcza, cenzus wieku” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl