Zadanie 21
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: III.1/III.2 - znajomosc praw i wolnosci czlowieka (w tym wolnosci slowa, wypowiedzi, prasy); umiejetnosc interpretacji materialu ikonograficznego.
Treść zadania
Plakaty dotyczace lamania jednej z wolnosci czlowieka (autorzy: M. Saba'aneh i P.X. Molina, na podstawie: www.cartoonmovement.com).
Plakat 1: pokazuje olowek przylozony do desek przez dwa zaciski/sruby (kompozycja gniotaca/blokujaca narzedzie pisania).
Plakat 2: pokazuje czarna chmure/dym formowany w ksztalt potwora pochwytujacego biala golebice (golabka pokoju).
Uzasadnij, ze plakaty dotycza lamania tej samej wolnosci czlowieka - w odpowiedzi podaj nazwe tej wolnosci i odniesi sie do wlasciwych elementow graficznych tych plakatow.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Nazwa wolnosci: wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow).
Plakat 1 - olowek to symbol pisanego slowa, prasy, dziennikarstwa, sztuki rysunkowej (rysownicy, autorzy karykatur). Sruby/zaciski dociskajace go to symbol cenzury, blokady, ograniczania mozliwosci pisania/wypowiedzi. Obrazuje to opresje wobec dziennikarzy, rysownikow, pisarzy - tych, ktorzy poslugja sie slowem pisanym. Olowek nie moze pisac, bo jest unieruchomiony.
Plakat 2 - golebica (golabek pokoju) to symbol pokoju, ale takze symbol slowa Bozego, dobrej nowiny, wolnosci duchowej. W kontekscie wolnosci slowa - golebica niesie wiadomosc/przeslanie. Czarny dym/chmura atakujaca i pochlaniajaca golebice to symbol opresji, niszczenia wolnosci niesienia przekazu. Wolnosc wypowiedzi jest tlumiona przez czarne sily (cenzura, reziim, autorytaryzm).
Oba plakaty pokazuja lamanie wolnosci slowa: pierwszy - przez fizyczne uniemozliwienie pisania (sruby na olowku), drugi - przez metafore niszczenia niosacych przekaz (golebica atakowana przez czarny dym/chmure). Wspolny mianownik: opresja wobec tych, ktorzy mowia, pisza, niosa slowo.
Czesty blad: napisanie "wolnosc prasy" - to OK, bo to czesc wolnosci slowa, ale lepsza odpowiedz jest szersza - "wolnosc slowa/wypowiedzi". Drugi blad: opis plakatow BEZ POWIAZANIA Z WOLNOSCIA - polecenie wymaga odniesienia do elementow graficznych i powiazania ich z TA SAMA wolnoscia. Trzeci blad: napisanie "wolnosc twórczosci artystycznej" - to mozliwe ale waska interpretacja.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Wolnosc slowa - definicja i zrodla
Wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow) to jedno z podstawowych praw czlowieka, gwarantowane:
- Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (1948), art. 19: “Kazda osoba ma prawo do wolnosci wyrazania opinii […]”;
- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966), art. 19;
- Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950), art. 10;
- Karta Praw Podstawowych UE, art. 11;
- Konstytucja RP, art. 54 ust. 1: “Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyrazania swoich pogladow oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.”
Wolnosc slowa obejmuje:
- wolnosc poszukiwania informacji;
- wolnosc otrzymywania informacji;
- wolnosc rozpowszechniania informacji (przez slowo mowione, pisane, drukowane, w mediach elektronicznych).
Czesto wymiennie uzywa sie tez nazw: wolnosc wyrazania pogladow, wolnosc prasy, wolnosc mediow, wolnosc opinii.
Plakat 1 - olowek w zaciskach
Symbolika:
- Olowek = narzedzie pisarza, rysownika, dziennikarza, sztukmistrza. Klasyczny symbol slowa pisanego, prasy, satyry rysunkowej.
- Sruby/zaciski/imadlo = mechanizm gniotaca, blokujaca - symbol cenzury, prasy panstwowej, opresji.
- Olowek unieruchomiony = autor nie moze pisac, mowic, ryssowac.
Mahmoud Saba’aneh (autor) jest palestynskim rysownikiem, byl wieziony w Izraelu - jego prace czesto poruszaja temat wolnosci tworczosci i wolnosci slowa, zwlaszcza w kontekstach gdzie wladze ograniczaja swobode wypowiedzi.
Plakat 2 - czarna chmura pochwytujaca golebice
Symbolika:
- Bialaa golebica (golabek pokoju) = symbol pokoju, dobra, duchowosci, wolnosci. W tradycji chrzescijanskiej takze Ducha Swietego, slowa Bozego, dobrej nowiny.
- Czarna chmura/dym formowany w ksztalt potwora = symbol opresji, zla, mocy ciemnych, autorytaryzmu, cenzury.
- Pochwytywanie golebicy przez chmure = niszczenie pokoju/wolnosci/przekazu przez sily reziimu.
Pedro X. Molina (autor) jest nikaraguanskim rysownikiem, czesto krytykujacym rzady Daniela Ortegi w Nikaragui - jego prace dotycza ograniczania wolnosci slowa i represji wobec dziennikarzy.
Wspolne przeslanie
Oba plakaty pokazuja lamanie wolnosci slowa przy uzyciu odmiennych metafor:
- Plakat 1: bezposrednio - narzedzie pisania jest unieruchomione (cenzura wewnetrzna/zewnetrzna).
- Plakat 2: posrednio - niosacy przeslanie (golebica) jest atakowany przez sily ciemne (cenzura, terror).
Argument w stylu CKE
“Plakaty dotycza wolnosci slowa (wolnosci wypowiedzi). Plakat 1 przedstawia olowek ujety w zaciski/sruby - olowek to symbol narzedzia, ktorym sie pisze i tworzy (dziennikarstwo, sztuka), a zaciski symbolizuja cenzure i ograniczenie tej dzialalnosci. Plakat 2 ukazuje biala golebice atakowana przez czarna chmure - golebica jest symbolem pokoju i niosacego przekaz, a czarna chmura symbolizuje opresje, ktora dlawi mozliwosc rozpowszechniania slowa. Oba plakaty pokazuja zatem zjawisko cenzury i tlumienia mozliwosci wyrazania pogladow - czyli lamanie wolnosci slowa.”
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prawa czlowieka, wolnosci, ikonografia, plakat spoleczny" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl