Zadanie 22
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: III.1 - znajomosc systemu ochrony praw czlowieka (uniwersalny - ONZ, europejski - RE, EKPCz, KPP UE); Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka 1948.
Treść zadania
Fragment deklaracji dotyczacej praw czlowieka (z G. Michalowska, Prawa czlowieka i ich ochrona, Warszawa 2000, s. 115-117). Tekst zawiera fragment preambuly: "ZWAZYWSZY, ze uznanie przyrodzonej godnosci oraz rownych i niezbywalnych praw wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej jest podstawa wolnosci, sprawiedliwosci i pokoju swiata, ZWAZYWSZY, ze nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw czlowieka doprowadzilo do aktow barbarzynstwa, ktore wstrzasnely sumieniem ludzkosci, i ze ogloszono uroczyscie jako najwznioslejszy cel ludzkosci ze zdobywania takiej wolnosci [...] PRZETO ZGROMADZENIE OGOLNE oglasza uroczyscie [...] niniejsza Deklaracje [...] dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow [...]" www.unic.un.org.pl
O prawach czlowieka. Prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw [...] wywodzacych sie z kultury europejskiej. [...] Tymczasem rozne czesci swiata roznia sie pod wzgledem wlasnych rytmow, trakcji tradycji politycznych, prawnych i kulturowych jako czynniki integrujace spolecznosc lokalna. [...] Universalny charakter praw przyjetych z inspiracji Zachodu na gruncie Narodow Zjednoczonych nie wystarcza, aby wlasne obyczaje i tradycje narodowe i odrzucic. [...] Tradycji kulturowych przestrzega sie nie tylko ze wzgledow ekonomicznych, ale rowniez jako podstawe ich istnienia [...].
22.1. Podaj nazwe deklaracji, ktorej fragment przytoczono.
22.2. Na podstawie materialow zrodlowych sformuluj argument i kontrargument do tezy: Prawa czlowieka maja charakter uniwersalny.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
22.1. Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (przyjeta przez Zgromadzenie Ogolne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryzu, rezolucja 217 A III).
Sygnaly w tekscie:
- "ZGROMADZENIE OGOLNE oglasza uroczyscie [...] niniejsza Deklaracje" - to Zgromadzenie Ogolne ONZ;
- "akty barbarzynstwa, ktore wstrzasnely sumieniem ludzkosci" - nawiazanie do II wojny swiatowej i Holocaustu;
- "dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow" - charakter uniwersalny.
22.2.
Argument ZA (prawa czlowieka maja charakter uniwersalny):
Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka zostala uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow (cytat z preambuly). Opiera sie na przyrodzonej godnosci czlowieka i rownych, niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej - czyli prawach przynaleznych kazdej osobie niezaleznie od narodowosci, rasy, religii, kultury czy plci. Sam dokument zostal podpisany w 1948 r. przez wiekszosc panstw swiata, co pokazuje globalne uznanie tych praw. Uniwersalnosc jest zasada zalozycielska systemu praw czlowieka.
Kontrargument PRZECIW (prawa czlowieka NIE maja charakteru uniwersalnego):
Drugi tekst zwraca uwage, ze prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw, wywodzacych sie z kultury europejskiej. Rozne czesci swiata maja wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe (np. systemy prawne oparte na szariacie, prawie konfucjanskim, prawie zwyczajowym), ktore moga byc nie do pogodzenia z zachodnim koncepcjem praw indywidualnych. Universalny charakter praw przyjetych z inspiracji Zachodu moze byc postrzegany jako forma kulturowego imperializmu lub narzucania zachodnich wartosci. To relatywizm kulturowy - argument, ze prawa czlowieka sa konstrukcja kulturowa, a nie obiektywnie uniwersalna.
Glowna pulapka: napisanie "Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela" - to dokument FRANCUSKI z 1789 r. (rewolucja francuska), inny dokument. CKE oczekuje PEINEJ nazwy: Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka. Drugi blad: argument i kontrargument BEZ ODNIESIENIA DO TEKSTU - polecenie wymaga uzasadnien z materialow zrodlowych. Trzeci blad: pomylenie argumentu z kontrargumentem.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (PDPCz) - kontekst
Data uchwalenia: 10 grudnia 1948 r. (rocznica obchodzona jako Miedzynarodowy Dzien Praw Czlowieka).
Miejsce: Palais de Chaillot, Paryz.
Organ: Zgromadzenie Ogolne Organizacji Narodow Zjednoczonych (rezolucja 217 A III).
Wynik glosowania: 48 za, 0 przeciw, 8 wstrzymujacych sie (m.in. Polska, ZSRR, Czechoslowacja, Jugoslawia, Arabia Saudyjska, RPA, Bialoruska SRR, Ukrainska SRR).
Charakter prawny: PDPCz to rezolucja Zgromadzenia Ogolnego - formalnie nie ma mocy wiazacej (jest “soft law”), ale jest zwyczajowo uznawana za podstawowe zrodlo standardow praw czlowieka i wiekszosc jej zapisow przeszla do statusu prawa zwyczajowego miedzynarodowego.
Autor projektu: Komisja Praw Czlowieka pod przewodnictwem Eleanor Roosevelt; wspolautorzy m.in. Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), John Humphrey (Kanada).
Struktura PDPCz
- Preambula (8 motywow);
- 30 artykulow zawierajacych prawa i wolnosci:
- art. 1-2: zasady ogolne (godnosc, rownosc);
- art. 3-21: prawa obywatelskie i polityczne (zycie, wolnosc, zakaz tortur, prawo do sadu, wolnosc slowa, wybory itd.);
- art. 22-27: prawa ekonomiczne, spoleczne i kulturalne (praca, oswiata, kultura);
- art. 28-30: zasady wykonywania praw.
Rozszerzenie - dwa pakty z 1966 r.
PDPCz, nie majaca mocy wiazacej, zostala rozszerzona o:
- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP, 1966) - wiazace dla panstw-stron;
- Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych (MPPGSiK, 1966).
Razem te trzy dokumenty tworza Miedzynarodowa Karte Praw Czlowieka.
Spor o uniwersalnosc praw czlowieka
Stanowisko uniwersalistyczne: prawa czlowieka maja korzeni w przyrodzonej godnosci czlowieka, niezaleznej od kultury. Sa wynikiem racjonalnej refleksji nad natura ludzka (Locke, Kant). Powinny obowiazywac wszedzie i wobec wszystkich.
Stanowisko relatywistyczne (kontestujace uniwersalnosc):
- prawa czlowieka sa produktem kultury europejskiej/zachodniej;
- maja swoje korzenie w prawie naturalnym, oswieceniu, liberalizmie - tradycjach, ktore nie sa globalne;
- proba narzucenia ich innym kulturom to forma kulturowego imperializmu;
- inne tradycje (islamska, konfucjanska, afrykanska) maja wlasne koncepcje praw i obowiazkow, ktore moga byc rownorzedne.
Slynne deklaracje alternatywne:
- Kairska Deklaracja Praw Czlowieka w Islamie (1990) - prawa czlowieka w ujeciu islamskim, podporzadkowane szariatowi;
- Banzdouska Deklaracja Praw Czlowieka (1993) - perspektywa azjatycka;
- Afrykanska Karta Praw Czlowieka i Ludow (1981) - laczy prawa indywidualne z prawami zbiorowymi.
Argument i kontrargument w stylu CKE
Argument ZA uniwersalnosci (z tekstu deklaracji):
“Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ, oglasza prawa czlowieka dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow. Opiera sie na przyrodzonej godnosci kazdego czlowieka oraz rownych i niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej. Same te fundamentalne sformulowania zakladaja uniwersalny charakter praw - sa one wlasciwe kazdej osobie ludzkiej, niezaleznie od kultury, w ktorej zyje.”
Kontrargument PRZECIW uniwersalnosci (z drugiego tekstu):
“Prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw […] wywodzacych sie z kultury europejskiej, czyli sa wytworem konkretnej tradycji kulturowej. Rozne czesci swiata maja swoje wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe, ktorych nie da sie zastapic uniwersalnymi prawami przyjetymi z inspiracji Zachodu. Sztuczne narzucanie tych praw moze byc kolejna forma kulturowego imperializmu, a nie autentycznym uniwersalizmem.”
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, ONZ, uniwersalizm praw" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl