Zadanie 22
Matura z WOS-u, czerwiec 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: 22.1: 38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający: 1) opisuje system ochrony praw człowieka funkcjonujący na mocy Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych. 22.2: 36. Prawa człowieka. Zdający: 1) przedstawia ideę oraz historyczny rodowód praw człowieka; 2) przedstawia argumenty na rzecz uniwersalności praw człowieka i analizuje zastrzeżenia formułowane przez jej przeciwników.
Treść zadania
Materiał źródłowy:
Fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka (www.unic.un.org.pl): „ZWAŻYWSZY, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata, ZWAŻYWSZY, że nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do aktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako najwznioślejszy cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie korzystać będą z wolności […] przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy, […] PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście […] [niniejszą deklarację] jako wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów […]”.
O prawach człowieka (G. Michałowska, Prawa człowieka i ich ochrona, Warszawa 2000, s. 115–117): „Prawa człowieka zrodziły się w środowisku państw […] wywodzących się z kultury europejskiej. […] Tymczasem różne części świata rozwijają się swoim własnym rytmem, traktując tradycje polityczne, prawne i kulturowe jako czynnik integrujący społeczność lokalną. Uniwersalny charakter praw przyjętych z inspiracji Zachodu na gruncie Narodów Zjednoczonych nie wystarcza, aby własne obyczaje i tradycje zapomnieć i odrzucić. […] Tradycji kulturowych przestrzega się nie tylko w zachowaniach społecznych, ale uwzględnia je także miejscowe prawo. […] od kilku lat obserwować można tendencje powrotu do korzeni, podkreślanie odrębności i brak zgody na bezkrytyczne przyjmowanie koncepcji zachodnich. Próby ich upowszechnienia coraz częściej traktowane są w kategoriach działań o charakterze imperialnym […]”.
22.1. Polecenie CKE: „Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono.”
22.2. Polecenie CKE: „Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy: Prawa człowieka mają charakter uniwersalny.”
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-202. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
22.1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (zasady oceniania CKE; 1 p.). Deklarację przyjęło Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 r. – na to wskazuje formuła „PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście”.
22.2. Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE:
- Argument: źródłem praw i wolności człowieka jest godność osoby ludzkiej, dlatego też prawa człowieka mają charakter powszechny.
- Kontrargument: prawa człowieka zrodziły się w kręgu państw wywodzących się z kultury europejskiej, a – jako że nie uwzględniają tradycji innych kultur – bezkrytyczne ich przyjmowanie traktowane jest jako zagrożenie dla tożsamości poszczególnych narodów.
1 p. – za dwa poprawne elementy (argument i kontrargument).
W 22.1 nie myl Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (ONZ, 1948) z francuską Deklaracją praw człowieka i obywatela (1789).
W 22.2 argument i kontrargument mają wynikać z materiałów: argument – z preambuły deklaracji (przyrodzona godność wszystkich członków wspólnoty ludzkiej), kontrargument – z tekstu G. Michałowskiej (europejski rodowód praw, odrębne tradycje innych kultur).
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
22.1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Przytoczony fragment to preambuła Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryżu (rezolucja 217 A (III)). Wskazówki: formuła „PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście” i odwołanie do „wszystkich członków wspólnoty ludzkiej”. Deklaracja jest rezolucją, a nie umową międzynarodową – prawnie wiążące dla państw-stron są dopiero Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka z 1966 r. (Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych).
22.2. Spór o uniwersalność praw człowieka
- Stanowisko uniwersalistyczne: prawa człowieka wynikają z przyrodzonej godności każdego człowieka, więc przysługują wszystkim, niezależnie od kultury.
- Stanowisko relatywistyczne: prawa człowieka są wytworem kultury europejskiej (zachodniej), a ich narzucanie innym kulturom bywa postrzegane jako przejaw imperializmu.
Argument za tezą (z preambuły deklaracji): podstawą praw jest „przyrodzona godność” oraz „równe i niezbywalne prawa wszystkich członków wspólnoty ludzkiej”, a deklaracja ma być „wspólnym najwyższym celem wszystkich ludów i wszystkich narodów”.
Kontrargument (z tekstu G. Michałowskiej): prawa człowieka zrodziły się w państwach wywodzących się z kultury europejskiej; inne części świata kierują się własnymi tradycjami politycznymi, prawnymi i kulturowymi, a próby upowszechniania koncepcji zachodnich są coraz częściej traktowane jako działania imperialne.
Przykładowa odpowiedź CKE – patrz pole „Odpowiedź”. Za 22.2 – 1 pkt za oba elementy (argument i kontrargument).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uniwersalizm praw człowieka, relatywizm kulturowy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl