Zadanie 5
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: I.5/I.6 - znajomosc mniejszosci narodowych i etnicznych w Polsce; Ustawa z 2005 r.; jezyk pomocniczy i regionalny.
Treść zadania
Tabela z danych Narodowego Spisu Powszechnego 2011 - identyfikacje narodowo-etniczne w Polsce (w tys.): niepolska identyfikacja jako pierwsza (sama lub jedyna) i jako druga (w tym wystepujaca z polska). Najliczniejsze: bialoruska 36,4 (30,2)/46,8 (15,6); kaszubska 17,7 (16,4)/232,5 (215,8); niemiecka 74,5 (44,5)/147,8 (63,8); romska 12,6 (9,9)/17,0 (7,0); ukrainska 38,4 (27,6)/51,0 (20,8).
Mapa: podzial administracyjny Polski z wybranymi gminami, w ktorych przed organami administracji mozna poslugiwac sie jezykiem mniejszosciowym jako jezykiem pomocniczym (oznaczone gminy 1, 2, 3 w roznych regionach).
5.1. Uzupelnij tabele - do kazdego numeru z mapy podaj nazwe grupy mniejszosciowej, ktorej dotycza wskazane gminy, oraz nazwe wojewodztwa, w ktorym polozone sa gminy z tej grupy jezykiem pomocniczym.
5.2. Ocen, czy ponizsze informacje dotyczace grup mniejszosciowych w Polsce sa prawdziwe. Zaznacz P, jesli informacja jest prawdziwa, albo F - jesli falszywa.
- Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna identyfikacje osob majacych statu mniejszosci narodowej. P/F
- Kaszubi to grupa mniejszosciowa o najwiekszej liczbie osob wskazujacych przez nia jako jedyna identyfikacje narodowo-etniczna. P/F
- Jedyna grupa mniejszosciowa - sposrod przedstawionych w tabeli - majaca status mniejszosci etnicznej to Romowie. P/F
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1. Mapa - mniejszosci i wojewodztwa (typowe oznaczenia gmin na arkuszu 2020):
| Numer | Nazwa grupy mniejszosciowej | Nazwa wojewodztwa |
|---|---|---|
| 1 | bialoruska | podlaskie |
| 2 | kaszubska | pomorskie |
| 3 | niemiecka | opolskie |
(Konkretne przyporzadkowanie zalezy od lokalizacji punktow na mapie - na arkuszu CKE 2020 wskazywane sa gminy: Hajnowka/Orla (bialoruska, podlaskie), Parchowo/Sierakowice (kaszubska, pomorskie), Radlow/Chrzastowice (niemiecka, opolskie).)
5.2. Ocena P/F:
F (FALSZ) - kaszubska (215,8 tys. z polska jako druga + 16,4 tys. jako jedyna) jest najliczniejsza identyfikacja niepolska w tabeli. Ale Kaszubi nie maja statusu mniejszosci narodowej - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym (kaszubskim). Najliczniejsza grupa mniejszosci NARODOWEJ jest mniejszosc niemiecka.
P (PRAWDA) - Kaszubi maja najwiecej osob wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna (16,4 tys.) wsrod przedstawionych grup. Niemiecka 44,5 to z polska, sama niemiecka mniej.
UWAGA: poprawna ocena zalezy od dokladnego sformulowania - jesli "jedyna" = "sama bez polskiej", to Niemcy maja 44,5 tys., Kaszubi 16,4 - wtedy FALSZ. Klucz CKE: P jest poprawne TYLKO wtedy, gdy "jedyna" interpretuje sie jako "wskazywana jako pierwsza/podstawowa".
P (PRAWDA) - Sposrod grup w tabeli (bialoruska, kaszubska, niemiecka, romska, ukrainska) jedyna mniejszosc etniczna to Romowie. Bialorusini, Niemcy i Ukraincy maja status mniejszosci NARODOWEJ, Kaszubi - jezyka regionalnego. Romowie sa jedna z 4 mniejszosci etnicznych w Polsce wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (obok Karaimow, Lemkow, Tatarow).
Glowna pulapka: pomylenie mniejszosci NARODOWEJ z ETNICZNA. Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym rozroznia: 9 mniejszosci narodowych (Bialorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Slowacy, Ukraincy, Zydzi), 4 mniejszosci etniczne (Karaimowie, Lemkowie, Romowie, Tatarzy), 1 spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (Kaszubi - jezyk kaszubski). Kryterium: mniejszosc narodowa identyfikuje sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie; etniczna nie ma wlasnego panstwa.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym
To centralny akt prawny dla tego zadania. Ustawa definiuje:
Mniejszosci NARODOWE (9): identyfikuja sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie. Sa to:
- Bialoruska
- Czeska
- Litewska
- Niemiecka
- Ormianska
- Rosyjska
- Slowacka
- Ukrainska
- Zydowska
Mniejszosci ETNICZNE (4): nie utozsamiaja sie z narodem, ktory ma wlasne panstwo. Sa to:
- Karaimska
- Lemkowska
- Romska
- Tatarska
Spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (1): Kaszubi (jezyk kaszubski jest jezykiem regionalnym, NIE jezykiem mniejszosci). Kaszubi formalnie nie sa mniejszoscia ani narodowa, ani etniczna.
Jezyk pomocniczy
W gminach, gdzie liczba mieszkancow nalezacych do mniejszosci stanowi co najmniej 20% mieszkancow, jezyk tej mniejszosci (lub jezyk regionalny) moze byc uzywany jako jezyk pomocniczy przed organami gminy - po wpisie do urzedowego rejestru prowadzonego przez ministra wlasciwego ds. wyznan religijnych i mniejszosci.
Gminy z jezykiem pomocniczym (stan z czasu egzaminu 2020, najczestsze):
- bialoruski: gminy w powiecie hajnowskim (woj. podlaskie) - Hajnowka, Orla, Czyze, Narewka, Narew;
- kaszubski (regionalny): gminy w pomorskim - Parchowo, Sierakowice, Linia, Stezyca i in.;
- litewski: Punsk (podlaskie);
- niemiecki: gminy w opolskim - Radlow, Chrzastowice, Lasowice Wielkie, Reszel-Krasnik i in.;
- lemkowski: niektore gminy w Malopolsce/Podkarpaciu.
5.2. Analiza zdan
Zdanie 1: “Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna […] osob majacych status mniejszosci NARODOWEJ”
W tabeli najwiecej osob wskazalo identyfikacje kaszubska (215,8 tys.). Ale Kaszubi NIE sa mniejszoscia narodowa - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym. Najliczniejsza mniejszosc narodowa to niemiecka (147,8 tys. z polska). Jesli zdanie sugeruje, ze Kaszubi sa najliczniejsi WSROD mniejszosci narodowych - FALSZ.
Zdanie 2: Kaszubi maja najwiekszy odsetek wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna.
Liczby z tabeli (identyfikacja jako pierwsza/jedyna): kaszubska 16,4; niemiecka 44,5; bialoruska 30,2; ukrainska 27,6; romska 9,9. W tym ujeciu niemiecka jest najliczniejsza (44,5 tys.) - zdanie FALSZ, chyba ze interpretacja klucza CKE inaczej rozumie “jedyna identyfikacja”.
Zdanie 3: Romowie to jedyna mniejszosc etniczna w tabeli.
Sprawdzenie: bialoruska (narodowa), kaszubska (regionalny), niemiecka (narodowa), romska (etniczna), ukrainska (narodowa). Tak - PRAWDA, sposrod tych grup tylko Romowie sa mniejszoscia etniczna.
Uwaga praktyczna
Dokladne odpowiedzi na 5.1 (numery gmin na mapie) zaleza od graficznego rozkladu punktow w arkuszu i wymagaja wzrokowej identyfikacji wojewodztw. Najbardziej prawdopodobne kombinacje to: podlaskie/bialoruska, pomorskie/kaszubska, opolskie/niemiecka - poniewaz to trzy najliczniejsze grupy poslugujace sie jezykiem pomocniczym w Polsce.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „mniejszosci narodowe i etniczne w Polsce, jezyk pomocniczy, ustawa o mniejszosciach" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl