Zadanie 6 — rozwiązanie, matura WOS-u maj 2020, PR

Treść zadania

O wydarzeniach w jednym z panstw Europy. Fragment z wyborcza.pl opisuje glosowanie obywateli konfederacji na temat reformy promowanej przez Inicjatywe Vollgeld, ktora chciala zakazac kreowania pieniadza przez prywatne banki. 72% glosujacych opowiedzialo sie przeciwko reformie.

Uzupelnij zdania - podaj nazwy: sposobu udzialu obywateli w podejmowaniu decyzji politycznych (A.), formy demokracji (B.) i panstwa (C.).

Tekst traktuje o (A.) ......... - formie demokracji (B.) ......... . Opisane wydarzenia mialy miejsce w (C.) ......... .

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

(A.) referendum (glosowanie powszechne / referendum ogolnokrajowe)

(B.) demokracja bezposrednia (demokracja partycypacyjna)

(C.) Szwajcaria (Konfederacja Szwajcarska)

Wskazowki w tekscie: "obywatele konfederacji" - oficjalna nazwa to Konfederacja Szwajcarska (Schweizerische Eidgenossenschaft); "Inicjatywa Vollgeld" - niemiecka nazwa kierunku reformy (Vollgeld = "pelnowartosciowy pieniadz"), znana szwajcarska inicjatywa obywatelska z czerwca 2018 r. (odrzucona w 75:25 - tekst zaokragla do 72%). Glosowanie obywatelskie nad ustawa to forma demokracji bezposredniej, w ktorej obywatele wprost decyduja - to definicja referendum.

Typowy błąd / pułapka

Czesty blad: napisanie "konfederacja" zamiast "Szwajcaria" - tekst mowi "obywatele konfederacji" (slowo "konfederacji" jest WSKAZOWKA, ze chodzi o panstwo nazywane Konfederacja Szwajcarska, ale CKE wymaga nazwy panstwa). Drugi blad: "demokracja przedstawicielska" - nieprawidlowa odpowiedz; gdy obywatele glosuja bezposrednio nad ustawa, to demokracja BEZPOSREDNIA, a nie przedstawicielska. Trzeci blad: pomylenie referendum z plebiscytem - choc czesto stosowane wymiennie, plebiscyt zwykle dotyczy spraw terytorialnych/statusowych.

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 6 - WOS 2020 PR — Strona arkusza CKE 2020 PR WOS - zadanie 6. Na podstawie: CKE 2020 Oryginalny PDF CKE, str. 4

Rozwiazanie

A. Referendum

Referendum to forma bezposredniego udzialu obywateli w sprawowaniu wladzy, polegajaca na glosowaniu powszechnym nad konkretnym pytaniem (najczesciej w sprawie ustawy, zmiany konstytucji, kwestii o szczegolnym znaczeniu). Rodzaje:

konstytucyjne vs ustawodawcze;
obligatoryjne (wymagane prawem) vs fakultatywne (zarzadzane na wniosek);
wiazace vs konsultacyjne.

B. Demokracja bezposrednia

Demokracja bezposrednia to forma sprawowania wladzy, w ktorej obywatele osobiscie (bez posrednictwa przedstawicieli) decyduja o sprawach panstwa. Instrumenty:

referendum (najpopularniejsze);
inicjatywa ludowa (obywatelska) - obywatele zglaszaja projekt ustawy / poprawki konstytucji;
plebiscyt (najczesciej dotyczy spraw terytorialnych);
veto ludowe (Szwajcaria, USA - stany);
zgromadzenie ludowe (Landsgemeinde w niektorych kantonach szwajcarskich, town meeting w Nowej Anglii).

Przeciwienstwo: demokracja przedstawicielska (posrednia) - obywatele wybieraja przedstawicieli (parlament), ktorzy w ich imieniu podejmuja decyzje.

C. Szwajcaria - Konfederacja Szwajcarska

Wskazowki w tekscie:

“obywatele konfederacji” - Szwajcaria oficjalnie nazywa sie Konfederacja Szwajcarska (mimo ze faktycznie jest federacja - historyczna nazwa zostala zachowana).
“Inicjatywa Vollgeld” - niemiecka nazwa (Vollgeld = pelny/pelnowartosciowy pieniadz), znana szwajcarska inicjatywa obywatelska z 10 czerwca 2018 r. Postulowala odebranie bankom komercyjnym mozliwosci kreowania pieniadza bezgotowkowego, pozostawiajac ten przywilej wylacznie Szwajcarskiemu Bankowi Narodowemu (SNB).

Szwajcaria jest najslynniejszym przykladem demokracji bezposredniej na swiecie. Obywatele decyduja w referendach i inicjatywach kilka razy w roku (3-4 razy rocznie). Aby zwolac referendum w sprawie ustawy, wystarczy zebrac 50 000 podpisow w 100 dni od ogloszenia ustawy. Aby zwolac inicjatywe konstytucyjna, potrzeba 100 000 podpisow w 18 miesiecy.

Wynik glosowania nad inicjatywa Vollgeld z 10.06.2018: 75,7% przeciw, 24,3% za (tekst zaokraga do 72%). Inicjatywa zostala odrzucona.

Lecz o nazwe panstwa, nie tylko “konfederacja”

W odpowiedzi na C nalezy podac Szwajcaria (lub pelnoprawnie Konfederacja Szwajcarska). Sam zapis “konfederacja” prawdopodobnie nie zostanie uznany - klucz CKE wymaga nazwy konkretnego panstwa, ktore mozna zlokalizowac na mapie.