Zadanie 3 — rozwiązanie, matura WOS-u maj 2020, PR

Treść zadania

O wspolczesnym spoleczenstwie polskim. Fragment artykulu E. Bendyka "Ile wsi we wsi" (Polityka 2017, nr 43) opisuje proces odwrotny do swiatowej urbanizacji - Polacy w XXI wieku migruja z miast na wies. Obecnie na wsi mieszka 40% mieszkancow Polski, a w polowie stulecia bedzie to blisko 45% z niespelna 34 mln Polakow.

3.1. Podaj nazwe typu ruchliwosci spolecznej, ktorego dotyczy tekst.

3.2. Uzasadnij, ze proces, ktorego dotyczy tekst, nie oznacza zasilenia sektora rolnego gospodarki.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

3.1. Ruchliwosc (mobilnosc) przestrzenna (geograficzna, terytorialna) - migracja z miast na wies. Konkretnie jest to kontrurbanizacja (dezurbanizacja, suburbanizacja) - proces odwrotny do urbanizacji, polegajacy na odplywie ludnosci z miast na obszary podmiejskie i wiejskie.

3.2. Migracja Polakow na wies nie oznacza zasilenia sektora rolnego, poniewaz osoby przeprowadzajace sie z miast najczesciej nie zajmuja sie rolnictwem. Pracuja w miescie (dojezdzaja do pracy), prowadza wlasna dzialalnosc gospodarcza, pracuja zdalnie lub w sektorze uslug. Wies pelni dla nich funkcje mieszkaniowa, sypialniana, rekreacyjna, a nie produkcyjna. Polska wies przezywa proces dezagraryzacji - spadku znaczenia rolnictwa jako zrodla utrzymania mieszkancow wsi. Nawet wsrod osob mieszkajacych na wsi tylko czesc utrzymuje sie z gospodarki rolnej; nowi mieszkancy "z miasta" tym bardziej nie pracuja w rolnictwie.

Typowy błąd / pułapka

Typowy blad w 3.1: podanie "ruchliwosc pozioma/pionowa" - to inna klasyfikacja (zmiana statusu spolecznego), a tu chodzi o ruchliwosc PRZESTRZENNA. Drugi blad: pisanie "migracja" zamiast "ruchliwosc spoleczna/przestrzenna" - klucz CKE moze nie zaakceptowac. W 3.2 czesty blad: argumenty typu "wies jest za mala" - chodzi o to, ze przesiedlency NIE PRACUJA W ROLNICTWIE, tylko mieszkaja na wsi a pracuja w miescie/zdalnie.

Strona arkusza CKE z trescia zadania

Zadanie 3 - WOS 2020 PR — Strona arkusza CKE 2020 PR WOS - zadanie 3. Na podstawie: CKE 2020 Oryginalny PDF CKE, str. 3

Rozwiazanie

3.1. Typ ruchliwosci spolecznej

Socjologia wyroznia ruchliwosc spoleczna w kilku wymiarach:

Pionowa (wertykalna) - zmiana pozycji w hierarchii spolecznej (awans/degradacja);
Pozioma (horyzontalna) - zmiana pozycji na tym samym poziomie hierarchii (np. zmiana zawodu o podobnym prestizu);
Przestrzenna (geograficzna, terytorialna) - zmiana miejsca zamieszkania;
Miedzypokoleniowa / wewnatrzpokoleniowa - porownanie pozycji w roznych pokoleniach lub w ciagu zycia jednej osoby.

Tekst opisuje przemieszczanie sie ludzi z miast na wies, czyli ruchliwosc przestrzenna. Bardziej szczegolowa nazwa: kontrurbanizacja (przeciwienstwo urbanizacji - opisana po raz pierwszy przez geografa Briana Berry’ego w latach 70. XX w. dla USA). W kontekscie polskim czesto uzywa sie tez terminow suburbanizacja (rozlewanie sie miast na strefe podmiejska) i dezurbanizacja.

3.2. Dlaczego nie zasila sektora rolnego

Sektor rolny (rolnictwo, lesnictwo, rybolowstwo) to I sektor gospodarki wg klasyfikacji Colina Clarka. Aby zasilic ten sektor, osoba musialaby podjac prace w rolnictwie. Tymczasem nowi mieszkancy wsi w Polsce XXI wieku to glownie:

pracownicy etatowi miast - codzienne dojazdy (commuting) do Warszawy, Krakowa, Wroclawia itp.;
przedsiebiorcy prowadzacy dzialalnosc poza rolnictwem (uslugi, IT, handel);
pracownicy zdalni - szczegolnie po popularyzacji home office;
emeryci, renciscie szukajacy spokojniejszego stylu zycia;
osoby ceniace wieksza powierzchnie mieszkaniowa, kontakt z natura przy nizszych cenach nieruchomosci.

To zjawisko nosi nazwe dezagraryzacji wsi polskiej - spadku udzialu rolnictwa w strukturze zatrudnienia i dochodow mieszkancow obszarow wiejskich. Wedlug danych GUS, w gospodarstwach rolnych pracuje obecnie ok. 8-10% pracujacych Polakow, podczas gdy na wsi mieszka ok. 40% populacji - oznacza to, ze wieksza czesc mieszkancow wsi nie pracuje w rolnictwie.

Argumentacja powinna pokazac luke miedzy mieszkaniem na wsi a praca w rolnictwie, czyli ze migracja na wies to dzis przede wszystkim wybor lokalizacji mieszkania, a nie zmiana zawodu na rolnika.