Zadanie 9
Matura z WOS-u, czerwiec 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: 9.1: 15. Demokracja – zasady i procedury. Zdający: 5) wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we współczesnej demokracji; 17. Systemy partyjne. Zdający: 4) opisuje podstawowe zasady ordynacji większościowej i proporcjonalnej w powiązaniu z systemem dwupartyjnym i wielopartyjnym. 9.2: 6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Zdający: 4) charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy imigrantów żyjące w Polsce; wymienia prawa, które im przysługują; 17. Systemy partyjne. Zdający: 6) analizuje argumenty na rzecz ordynacji większościowej i proporcjonalnej. 9.3: 17. Systemy partyjne. Zdający: 5) wyjaśnia znaczenie progu wyborczego dla reprezentatywności wyborów i tworzenia rządzącej koalicji.
Treść zadania
Materiał źródłowy: tabele „Wyniki wyborów do Sejmu RP w 2001 i 2015 roku” (uwzględniono komitety, które uzyskały ponad 5% głosów w skali kraju; pkw.gov.pl).
| Wybory 2001 | % głosów | mandaty |
|---|---|---|
| KKW SLD – UP | 41,04 | 216 |
| KWW PO | 12,68 | 65 |
| KW Samoobrona RP | 10,20 | 53 |
| KW PiS | 9,50 | 44 |
| KW PSL | 8,98 | 42 |
| KW LPR | 7,87 | 38 |
| KKW AWSP | 5,60 | 0 |
| Wybory 2015 | % głosów | mandaty |
|---|---|---|
| KW PiS | 37,58 | 235 |
| KW PO RP | 24,09 | 138 |
| KWW Kukiz’15 | 8,81 | 42 |
| KW Nowoczesna Ryszarda Petru | 7,60 | 28 |
| KKW Zjednoczona Lewica | 7,55 | 0 |
| KW PSL | 5,13 | 16 |
Tekst „O ordynacji wyborczej w Rzeczypospolitej Polskiej”: w znowelizowanej w 2002 r. ordynacji wyborczej powrócono do metody d’Hondta przy przeliczaniu głosów na mandaty, co wpłynęło na dość znaczne (większe niż przy dotychczasowej metodzie) nadreprezentacje partii, które w wyborach uzyskały najlepsze wyniki […] [i niedoreprezentacje partii z mniejszymi wynikami].
9.1. Uzasadnij, że przedstawiona w tekście opinia jest trafna – sformułuj trzy argumenty na podstawie danych z tabel. 9.2. Wyjaśnij, dlaczego w obu tabelach dane z ostatniej kolumny nie sumują się do 460. 9.3. Wyjaśnij, dlaczego w obu zaprezentowanych wyborach do Sejmu RP jeden z komitetów – mimo uzyskania wyniku wyższego niż 5% – nie uczestniczył w podziale mandatów.
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-202. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1. Przykładowa odpowiedź z zasad oceniania CKE (wybory 2001 r. odbyły się jeszcze przed powrotem do metody d’Hondta, wybory 2015 r. – już według niej):
- W 2001 r. SLD – UP uzyskało lepszy wynik wyborczy (41,04%) niż PiS w 2015 r. (37,58%), a otrzymało znacznie mniej mandatów (216 wobec 235).
- Nowoczesna w 2015 r. przy wyniku zbliżonym do wyniku LPR z 2001 r. (7,60% wobec 7,87%) uzyskała 10 mandatów mniej (28 wobec 38).
- Wynik PO z 2015 r. (24,09%) proporcjonalnie oznaczałby ok. 111 mandatów (0,2409 × 460 ≈ 110,8), a partia ta otrzymała ich 27 więcej (138).
Punktacja 9.1: 2 p. – trzy poprawne argumenty; 1 p. – dwa; 0 p. – inna odpowiedź.
9.2. Przykładowa odpowiedź CKE: w tabelach nie uwzględniono komitetu wyborczego mniejszości niemieckiej, którego wyniki były mniejsze niż 5%, ale tego typu komitety są zwolnione z konieczności przekraczania progu wyborczego w skali kraju. (Suma mandatów w tabelach: 458 w 2001 r. i 459 w 2015 r.) 1 p.
9.3. Przykładowa odpowiedź CKE: AWSP i Zjednoczona Lewica startowały jako komitety koalicyjne, a dla tego typu komitetów próg wyborczy wynosi 8%. 1 p.
W 9.1 argumenty muszą wynikać z danych i porównywać odsetek głosów z liczbą mandatów – najlepiej zestawiając komitety o podobnych wynikach z 2001 r. (przed metodą d’Hondta) i z 2015 r. (z metodą d’Hondta).
W 9.3 kluczowe jest oznaczenie KKW (koalicyjny komitet wyborczy): próg dla koalicji wynosi 8%, a nie 5%.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
9.1. Nadreprezentacja zwycięzców – argumenty z tabel
Według tekstu w 2002 r. powrócono do metody d’Hondta, która silniej niż poprzednia metoda premiuje komitety z najlepszymi wynikami. Wybory 2001 r. odbyły się więc według wcześniejszej metody, a wybory 2015 r. – według metody d’Hondta. Argumenty trzeba zbudować na porównaniu komitetów o podobnych wynikach z obu lat. Przykładowe argumenty z zasad oceniania CKE:
- SLD – UP (2001) i PiS (2015): SLD – UP uzyskało lepszy wynik (41,04%) niż PiS w 2015 r. (37,58%), a otrzymało mniej mandatów (216 wobec 235). PiS w 2015 r. zdobyło ok. 51,1% mandatów (235 z 460) przy 37,58% głosów.
- LPR (2001) i Nowoczesna (2015): przy zbliżonym wyniku (7,87% wobec 7,60%) Nowoczesna uzyskała o 10 mandatów mniej (28 wobec 38).
- PO (2015): 24,09% głosów proporcjonalnie dawałoby ok. 111 mandatów (), a PO otrzymała 138 – o 27 więcej.
Za trzy poprawne argumenty – 2 pkt, za dwa – 1 pkt.
9.2. Dlaczego mandaty w tabelach nie sumują się do 460
Tabele obejmują tylko komitety, które uzyskały ponad 5% głosów:
- 2001: 216 + 65 + 53 + 44 + 42 + 38 + 0 = 458 mandatów (brakuje 2);
- 2015: 235 + 138 + 42 + 28 + 0 + 16 = 459 mandatów (brakuje 1).
Odpowiedź CKE: w tabelach nie uwzględniono komitetu wyborczego mniejszości niemieckiej, który uzyskał mniej niż 5% głosów, ale komitety mniejszości narodowych są zwolnione z obowiązku przekroczenia progu w skali kraju (w stanie prawnym z daty egzaminu – art. 197 Kodeksu wyborczego).
9.3. Próg dla koalicji – 8%
Oba komitety bez mandatów to koalicyjne komitety wyborcze (skrót KKW):
- 2001: KKW AWSP – 5,60%;
- 2015: KKW Zjednoczona Lewica – 7,55%.
Dla koalicyjnych komitetów wyborczych próg wynosi 8% głosów w skali kraju (dla pozostałych komitetów – 5%; w stanie prawnym z daty egzaminu – art. 196 Kodeksu wyborczego). Oba komitety go nie przekroczyły, więc nie uczestniczyły w podziale mandatów.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ordynacja wyborcza, metoda d’Hondta, próg wyborczy, wybory do Sejmu” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl