Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: II.4 - znajomosc systemu wyborczego RP, ordynacji proporcjonalnej, metody d'Hondta, progow wyborczych; analiza danych statystycznych z wyborow.
Treść zadania
Tabela: Wyniki wyborow do Sejmu RP w 2001 i 2015 (uwzgledniono komitety, ktore uzyskaly ponad 5% glosow w skali kraju).
Wybory 2001: KKW SLD-UP 41,04% / 216 mandatow; KW PO 12,68% / 65; KW Samoobrona RP 10,20% / 53; KW PiS 9,50% / 44; KW PSL 8,98% / 42; KW LPR 7,87% / 38; KKW AWSP 5,60% / 0.
Wybory 2015: KW PiS 37,58% / 235; KW PO RP 24,09% / 138; KW Kukiz'15 8,81% / 42; KW Nowoczesna Ryszarda Petru 7,60% / 28; KKW Zjednoczona Lewica 7,55% / 0; KW PSL 5,13% / 16.
O ordynacji wyborczej w Rzeczypospolitej Polskiej: W ordynacji wyborczej powrocono do metody d'Hondta przy przeliczaniu glosow na mandaty, co wplynelo na dosc znaczne (wieksze niz przy dotychczasowej metodzie) faworyzowanie partii, ktore w wyborach uzyskaly najlepsze wyniki [...] i niedoreprezentowanie partii i mniejszych wynikow.
9.1. Uzasadnij, ze przedstawiona w tekscie opinia jest trafna - sformuluj trzy argumenty na podstawie danych z tabel.
9.2. Wyjasnij, dlaczego w obu tabelach dane z ostatniej kolumny nie sumuja sie do 460.
9.3. Wyjasnij, dlaczego z dwoch zaprezentowanych wyborow do Sejmu RP jeden z komitetow - mimo uzyskania wyniku wyzszego niz 5% - nie uczestniczyl w podziale mandatow.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
9.1. Trzy argumenty (kazdy z liczbami):
Metoda d'Hondta faworyzuje silnych zwyciezcow:
- 2001: SLD-UP mial 41,04% glosow, a 216 mandatow (na 460 = 46,96%) - czyli udzial w mandatach byl o ~6 p.p. wyzszy niz udzial w glosach.
- 2015: PiS mial 37,58% glosow, a 235 mandatow (51,09%) - udzial w mandatach o ~13,5 p.p. wyzszy niz w glosach (rzecz bezprecedensowa - wiekszosc absolutna przy 37% glosow).
- 2015: KW PO RP mial 24,09% glosow i 138 mandatow (30,00%) - drugi co do wielkosci komitet tez zyskuje (4-6 p.p.).
I jednoczesnie metoda d'Hondta krzywdzi slabszych:
- 2001: AWSP 5,60% i 0 mandatow (poniewaz nie przekroczyla progu - AWSP byla koalicja, prog 8%).
- 2015: Zjednoczona Lewica 7,55% i 0 mandatow (jako koalicja musiala przekroczyc 8% - nie zdolala).
- Maly komitety przy 5-9% glosow dostaja proporcjonalnie mniej mandatow (np. PSL 2001: 8,98% glosow → 42 mandaty = 9,13% - tu prawie proporcjonalnie, ale generalnie tendencja: im mniej glosow, tym wieksze "kary" za rozproszenie).
9.2. Dlaczego dane nie sumuja sie do 460:
Tabele uwzgledniaja tylko komitety, ktore uzyskaly ponad 5% glosow w skali kraju (informacja w tytule tabeli). Pozostale mandaty (do 460) zostaly rozdane miedzy:
- mniejszosc niemiecka (komitety mniejszosci narodowych sa zwolnione z progu wyborczego - art. 197 Kodeksu wyborczego);
- komitety, ktore zdobyly mandaty mimo nieprzekroczenia 5% w skali kraju (np. mniejszosci, gdy uzyskaja mandat w okregu) - w niektorych wyborach takie pojedyncze mandaty zachowuja sily lokalne.
W 2001 i 2015 sumarycznie mandaty komitetow wymienionych w tabeli + mandaty mniejszosci niemieckiej (i ew. innych) = 460.
9.3. Komitet z >5% bez mandatow:
W obu wyborach jest po jednym takim przypadku:
- 2001: KKW AWSP (Akcja Wyborcza Solidarnosc Prawicy) - 5,60% glosow, 0 mandatow.
- 2015: KKW Zjednoczona Lewica - 7,55% glosow, 0 mandatow.
Powod: byly to KOALICYJNE komitety wyborcze (KKW), dla ktorych obowiazuje wyzszy prog wyborczy - 8% (a nie 5% jak dla pojedynczej partii). Zaden z tych komitetow nie przekroczyl 8%, wiec nie uczestniczyl w podziale mandatow (zgodnie z art. 196 Kodeksu wyborczego z 2011 r. / wczesniej Ordynacji wyborczej do Sejmu).
9.1: czesty blad - argumenty bez liczb, ogolnikowe "PiS dostal duzo mandatow". CKE wymaga ARGUMENTACJI Z DANYMI. 9.2: blad - "bo nie wszyscy glosowali" - tabele dotycza MANDATOW, nie glosow. 9.3: glowna pulapka - studenci nie znaja roznicy miedzy progiem 5% (pojedyncza partia) i 8% (koalicja). To kluczowa wiedza ordynacyjna. Zwroc uwage na "KKW" w nazwach (Koalicyjny Komitet Wyborczy).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Polski system wyborczy do Sejmu - kontekst
- Liczba poslow: 460
- System wyborczy: proporcjonalny, lista partyjna
- Liczba okregow: 41
- Metoda przeliczania: d’Hondta (od 2001 r., wczesniej krotko Sainte-Lague w 1991-1993)
- Progi wyborcze: 5% dla pojedynczej partii, 8% dla koalicji (KKW), 0% dla komitetow mniejszosci narodowych
9.1. Metoda d’Hondta i jej faworyzowanie zwyciezcow
Metoda d’Hondta polega na dzieleniu liczby glosow kazdego komitetu przez kolejne liczby naturalne (1, 2, 3, 4…) i przydzielaniu mandatow tym komitetom, ktore maja najwieksze “ilorazy”. Skutek: ulamki mandatow zwykle przypadaja silniejszym partiom. Im wyzszy wynik, tym wieksza “premia” w mandatach.
Argumenty z tabel:
Argument A - SLD-UP 2001: 41,04% glosow → 216 mandatow na 460 = 46,96% mandatow. Roznica +5,92 p.p. Mandatowy bonus dla zwyciezcy.
Argument B - PiS 2015: 37,58% glosow → 235 mandatow = 51,09% mandatow. Wiekszosc absolutna w parlamencie przy mniej niz 38% glosow - to bezprecedensowy efekt d’Hondta przy rozdrobnionej scenie politycznej. Roznica +13,51 p.p.
Argument C - duzo straconych glosow w 2015: Komitety pod progiem (KORWiN ~4,76%, Razem ~3,62%, Zjednoczona Lewica 7,55% < prog 8% dla koalicji) - lacznie ok. 16-17% glosow zmarnowanych. To te glosy realnie przeszly do d’Hondtowych “ilorazow” PiS i PO, premiujac silnych.
9.2. Dlaczego mandaty z tabel < 460
Tabele uwzgledniaja TYLKO komitety, ktore przekroczyly 5%. Sumowanie:
2001: 216+65+53+44+42+38+0 = 458 mandatow. Brakujace 2 mandaty: mniejszosc niemiecka dostala 2 mandaty (Komitet Wyborczy Wyborcow Mniejszosc Niemiecka, zwolniony z progu wyborczego).
2015: 235+138+42+28+0+16 = 459 mandatow. Brakujacy 1 mandat: mniejszosc niemiecka (KWW Mniejszosc Niemiecka, 1 mandat).
Kluczowe pojecie: art. 197 Kodeksu wyborczego zwalnia z progow wyborczych komitety wyborcze utworzone przez organizacje mniejszosci narodowych po dokonaniu zgloszenia do Panstwowej Komisji Wyborczej.
9.3. Prog dla koalicji = 8%
Polska ordynacja wyborcza rozroznia:
- partia polityczna zglasza komitet wyborczy (KW) - prog 5%;
- koalicja partii zglasza koalicyjny komitet wyborczy (KKW) - prog 8%;
- stowarzyszenia wyborcow zglaszaja komitet wyborczy wyborcow (KWW) - prog 5%;
- organizacje mniejszosci - prog 0% (zwolnienie).
2001: KKW AWSP = Akcja Wyborcza Solidarnosc Prawicy (koalicja kilku partii prawicowych) - 5,60% < 8%, brak mandatow.
2015: KKW Zjednoczona Lewica (SLD + Twoj Ruch + Unia Pracy + Polska Partia Socjalistyczna + Zieloni) - 7,55% < 8%, brak mandatow. To historyczny moment - lewica spadla z Sejmu po raz pierwszy od 1991 r.
Podstawa prawna: Ordynacja wyborcza do Sejmu RP i Senatu RP z 12 kwietnia 2001 r., zastapiona przez Kodeks wyborczy z 5 stycznia 2011 r., art. 196: “W podziale mandatow uczestnicza wylacznie listy okregowe tych komitetow wyborczych, ktorych listy okregowe otrzymaly co najmniej: 1) 5% waznie oddanych glosow na liste w skali kraju […]; 2) 8% waznie oddanych glosow […] w przypadku koalicyjnego komitetu wyborczego”.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ordynacja wyborcza, metoda d'Hondta, prog wyborczy, wybory do Sejmu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl