Zadanie 28
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: IV.7 - znajomosc UE, EOG, EFTA, strefy Schengen; obywatelstwo UE i jego skladniki.
Treść zadania
Fragment mapy politycznej Europy. O Europejskim Obszarze Gospodarczym: Wszystkie panstwa, oznaczone na mapie numerami 1-4, naleza do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). EOG powstal w celu rozszerzenia rynku wewnetrznego UE na trzy panstwa nalezace do EFTA: Islandie, Norwegie i Liechtenstein. Wszystkie pozostale panstwa europejskie sa na biezaco przyjmowane do ustawodawstwa krajow EFTA. (Na podstawie: www.europarl.europa.eu)
Cztery panstwa oznaczone na mapie (1-4) sa na obrzezach Europy: 1 (poludnie/zachod Wielkiej Brytanii lub Islandia/Irlandia?), 2 (mala Liechtenstein/Norwegia), 3 (czesc Skandynawii), 4 (czesc Europy Wschodniej?). [Numeracja na arkuszu okresla cztery konkretne panstwa - na podstawie kontekstu EFTA/EOG to: Islandia, Norwegia, Liechtenstein i prawdopodobnie Szwajcaria (ktora jest EFTA ale NIE EOG).]
Ocen, czy ponizsze informacje sa prawdziwe. Zaznacz P, jesli informacja jest prawdziwa, albo F - jesli falszywa.
- Mogl przekraczac granice kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami bez kontroli granicznej. P/F
- Mogl prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza na terytorium kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami. P/F
- Mieszkajac na terytorium kazdego z panstw oznaczonych na mapie numerami, mogl brac udzial w wyborach do wladz lokalnych tych panstw. P/F
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1. P (PRAWDA) - Wszystkie cztery panstwa naleza do strefy Schengen (Islandia od 2001, Norwegia od 2001, Liechtenstein od 2011, Szwajcaria od 2008). Choc Szwajcaria nie jest w EOG, jest w Schengen przez umowy bilateralne. Obywatel UE moze przekraczac granice bez kontroli.
(UWAGA: jezeli ktores z panstw na mapie NIE jest w Schengen, np. jest to Wielka Brytania - to FALSZ. Typowo w arkuszu 2020 r. wszystkie 4 panstwa to EOG/EFTA, ktore sa w Schengen.)
2. P (PRAWDA) - Obywatel UE moze prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza we wszystkich krajach EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein - mocy art. 31 Porozumienia EOG - swoboda przedsiebiorczosci) oraz w Szwajcarii (mocy umowy bilateralnej UE-Szwajcaria z 1999 r. o swobodnym przeplywie osob). Cztery swobody UE (towary, uslugi, osoby, kapital) sa rozszerzone na EOG.
3. F (FALSZ) - Prawo udzialu w wyborach lokalnych w kraju zamieszkania przysluguje obywatelowi UE w innych panstwach czlonkowskich UE (art. 22 TFUE). Panstwa EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein) i Szwajcaria NIE sa czlonkami UE, wiec NIE obowiazuje tam to prawo dla obywateli UE. Obywatel polski mieszkajacy w Norwegii nie ma prawa glosowac w wyborach do norweskich rad gmin czy wojewodztw (z wyjatkiem programow narodowych, ktore Norwegia moglaby sama wprowadzic).
Glowna pulapka zdania 3: studenci czesto sadza, ze "swobody UE" obejmuja prawa wyborcze. Tak nie jest - prawa wyborcze sa CZESCIA OBYWATELSTWA UE (art. 22 TFUE), ktore nie rozszerza sie na EOG. EOG to glownie cztery swobody RYNKOWE (towary, uslugi, osoby, kapital), bez praw politycznych. Drugi blad: pomylenie strefy Schengen z UE - Norwegia jest w Schengen, ale NIE w UE. Trzeci: zdanie 1 - jezeli ktores z panstw nie jest w Schengen (np. Wielka Brytania), to byloby FALSZ; ale Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria sa w Schengen.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Organizacje europejskie - mapa pojeciowa
| Organizacja | Czlonkowie (przyklad) | Funkcja |
|---|---|---|
| UE (Unia Europejska) | 27 panstw (po Brexicie) | Pelna integracja polityczna i ekonomiczna |
| EOG (Europejski Obszar Gospodarczy) | UE + Islandia, Norwegia, Liechtenstein | Wspolny rynek (4 swobody UE) |
| EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) | Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria | Wolny handel miedzy panstwami |
| Strefa Schengen | UE (bez Irlandii i Cypru) + Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein | Brak kontroli na granicach wewnetrznych |
| Strefa euro | 20 panstw UE | Wspolna waluta |
EOG (Europejski Obszar Gospodarczy)
Porozumienie o EOG z 2 maja 1992 r. (Porto). Wszedl w zycie 1 stycznia 1994 r.
Czlonkowie: 27 panstw UE + Islandia, Liechtenstein, Norwegia (3 panstwa EFTA, ktore wybraly EOG).
Co zapewnia EOG:
- Cztery swobody UE: swobodny przeplyw towarow, uslug, osob, kapitalu.
- Wspolny rynek - jeden zbior regulacji.
- Wspolpraca w obszarach: badania, ochrona srodowiska, edukacja, polityka spoleczna.
Co NIE obejmuje EOG:
- Wspolna polityka rolna i rybacka.
- Unia celna (Islandia, Norwegia, Liechtenstein zachowuja wlasne stawki celne wobec krajow trzecich).
- Polityka zagraniczna i bezpieczenstwo.
- Wspolna waluta.
- Prawo unijne polityczne (obywatelstwo UE, prawa wyborcze).
SZWAJCARIA: jest w EFTA ale NIE jest w EOG (Szwajcarzy odrzucili przystapienie w referendum 6.12.1992 - 50,3% przeciw). Zamiast tego Szwajcaria ma umowy bilateralne z UE (najwazniejsza z 1999 r. - swobodny przeplyw osob).
Strefa Schengen
Konwencja z Schengen (1985-1990, wdrozenie 1995). Likwiduje kontrole graniczne miedzy panstwami strefy.
Czlonkowie Schengen (stan na 2020):
- 22 panstwa UE (wszystkie z UE oprocz Irlandii, Cypru, Bulgarii, Rumunii, Chorwacji);
- 4 panstwa nie-UE: Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein.
Wszystkie 4 panstwa EFTA/EOG sa w Schengen.
Analiza zdan
Zdanie 1: Mozliwosc przekraczania granic bez kontroli wszystkich 4 panstw.
Jezeli numery 1-4 to Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria - wszystkie sa w Schengen. PRAWDA.
(Gdyby jednym z panstw byla Wielka Brytania - nigdy nie byla w Schengen, wiec FALSZ. Ale tekst mowi o EOG, do ktorego UK nalezala tylko jako czesc UE; w arkuszu 2020 byl jeszcze Brexit kontekst.)
Zdanie 2: Swobodna dzialalnosc gospodarcza.
EOG zapewnia swobode przedsiebiorczosci (art. 31 Porozumienia EOG) - obywatel UE moze zakladac firmy w Islandii, Norwegii, Liechtensteinie. Szwajcaria zapewnia podobne prawo przez umowy bilateralne. PRAWDA.
Zdanie 3: Udzial w wyborach do wladz lokalnych.
Art. 22 ust. 1 TFUE: “Kazdy obywatel Unii majacy miejsce zamieszkania w panstwie czlonkowskim, ktorego nie jest obywatelem, ma prawo glosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w panstwie czlonkowskim, w ktorym ma miejsce zamieszkania […].”
Klucz: “panstwo czlonkowskie” = panstwo czlonkowskie UE. Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria nie sa panstwami czlonkowskimi UE, wiec to prawo NIE OBOWIAZUJE tam. Obywatel polski w Oslo nie ma automatycznego prawa do glosowania w wyborach do tamtej rady miejskiej.
FALSZ.
(Norwegia z wlasnej inicjatywy przyznaje prawo wyborcze w wyborach lokalnych wszystkim osobom mieszkajacym tam co najmniej 3 lata - ale to wlasny przepis, NIE wynika z porozumienia EOG ani z obywatelstwa UE.)
Tabela odpowiedzi
| Zdanie | Ocena | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| 1. Bez kontroli granicznej | P | Wszystkie 4 panstwa w Schengen |
| 2. Swobodna dzialalnosc gosp. | P | EOG + umowy ze Szwajcaria gwarantuja swobode przedsiebiorczosci |
| 3. Glosowanie w wyborach lokalnych | F | Art. 22 TFUE dotyczy tylko panstw UE, nie EOG |
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „strefa Schengen, EOG, EFTA, swobody UE" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl