Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2020, poziom rozszerzony
Wymaganie: Podstawa programowa WOS PR: II.7 - porownywanie systemow politycznych panstw europejskich (federalnych, parlamentarnych, prezydencjalnych).
Treść zadania
O systemie politycznym jednego z panstw europejskich. Tekst opisuje federalne panstwo, w ktorym funkcje ustawodawcze pelnia dwie rozne instytucje, na czele rzadu stoi kanclerz, w XX wieku najczesciej rzady koalicyjne (wielka koalicja socjalistow i chadekow), rola prezydenta - mimo ze wybierany przez narod bezposrednio - ogranicza sie do funkcji ceremonialno-reprezentacyjnej. (Na podstawie: Spoleczenstwo i polityka, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 159.)
Schemat: System polityczny jednego z panstw europejskich - Kanclerz Federalny, Prezydent Federalny, Rzad Federalny, Parlament Federalny, Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna. (Na podstawie: B. Bryk, K. Wojtowicz, Systemy polityczne panstw Unii Europejskiej, Przemysl 2001.)
Rozstrzygnij, czy tekst i schemat dotycza systemu politycznego tego samego panstwa. Swoj wybor uzasadnij, odwolujac sie do obu materialow zrodlowych.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202005. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygniecie: NIE - tekst i schemat dotycza dwoch roznych panstw.
Uzasadnienie:
Tekst opisuje Niemcy (RFN): federalne panstwo (Bundestag + Bundesrat - dwie instytucje ustawodawcze), kanclerz na czele rzadu, "wielka koalicja socjalistow i chadekow" (CDU/CSU + SPD), prezydent o funkcji ceremonialnej. Charakterystyczne dla Niemiec jest to, ze prezydent NIE jest wybierany bezposrednio przez narod, lecz przez Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung) - to drobny blad w tekscie lub specyfika, ale wszystkie inne cechy wskazuja na Niemcy. Faktycznie w Niemczech prezydent jest wybierany przez Zgromadzenie Federalne (Bundestag + przedstawiciele landow).
Schemat zawiera "Zgromadzenie Federalne" jako odrebny organ obok parlamentu - to bardzo istotne. Wystepuje to w Austrii: Bundesversammlung (Zgromadzenie Federalne) to wspolne posiedzenie Rady Narodowej (Nationalrat) i Rady Federalnej (Bundesrat). W Austrii prezydent jest wybierany w wyborach bezposrednich (pasuje do tekstu), kanclerz stoi na czele rzadu, parlament jest dwuizbowy.
Jednak schemat zawiera obok "Parlament Federalny" tez "Zgromadzenie Federalne" i "Rada Federalna" jako rozne organy - co bardziej pasuje do Szwajcarii (Zgromadzenie Federalne = Bundesversammlung = wspolne posiedzenie izb; Rada Federalna = Bundesrat = rzad). W Szwajcarii jednak nie ma prezydenta wybieranego przez narod.
Najprostsze uzasadnienie: tekst mowi o wielkiej koalicji socjalistow i chadekow w XX wieku (CDU-SPD) - to typowo niemiecka konstrukcja. Tymczasem schemat z "Zgromadzeniem Federalnym" i "Rada Federalna" jako oddzielnymi organami nie odpowiada strukturze niemieckiej (gdzie sa Bundestag i Bundesrat - nie ma osobnego Zgromadzenia obok parlamentu jako organu trwalego).
WIEC: Tekst opisuje Niemcy, a schemat - Austrie (lub Szwajcarie). Rozne panstwa.
Glowna trudnosc: wszystkie wymienione panstwa (Niemcy, Austria, Szwajcaria) sa federalne, maja kanclerza i parlamenty federalne, wiec powierzchowne porownanie nie wystarcza. Klucz: wybor prezydenta. W Niemczech - posrednio przez Zgromadzenie Federalne. W Austrii - bezposrednio przez narod. Roznice w organach: schemat z trzema typami organow (Parlament, Zgromadzenie, Rada) wskazuje na Austrie. Czesty blad: stwierdzenie "TAK, to Niemcy" bez sprawdzenia, ze schemat pasuje.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Analiza tekstu - na ktore panstwo wskazuje?
Cechy z tekstu:
- Panstwo federalne.
- Dwie instytucje ustawodawcze (czyli parlament dwuizbowy).
- Na czele rzadu stoi kanclerz.
- W XX wieku rzady koalicyjne, w tym wielka koalicja socjalistow i chadekow.
- Prezydent wybierany przez narod bezposrednio, ale o funkcjach ceremonialnych.
Cecha 4 (wielka koalicja CDU-SPD) wskazuje jednoznacznie na Niemcy (RFN) - tam wielka koalicja byla w latach 1966-1969, 2005-2009, 2013-2018. Termin “chadecja” w niemieckim kontekscie = CDU/CSU, “socjalisci” = SPD.
ALE w Niemczech prezydent nie jest wybierany bezposrednio przez narod - wybiera go Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung), zwolane specjalnie w tym celu (poslowie Bundestagu + tylez delegatow z landow). To rozbieznosc.
Cecha 5 (bezposredni wybor prezydenta + ceremonialna funkcja) pasuje raczej do Austrii lub Irlandii - tam prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych, ale rzadzi kanclerz/premier.
Analiza schematu
Schemat wymienia: Kanclerz Federalny, Prezydent Federalny, Rzad Federalny, Parlament Federalny, Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna.
To rozroznienie miedzy “Parlamentem” a “Zgromadzeniem” obok “Rady” jest niemieckim/austriackim/szwajcarskim klopotem terminologicznym. Niemcy: Bundestag = parlament niemiecki, Bundesrat = izba reprezentacji landow, Bundesversammlung = zgromadzenie do wyboru prezydenta (zwolywane raz na 5 lat). Austria: Nationalrat (Rada Narodowa) + Bundesrat (Rada Federalna) = razem Bundesversammlung (Zgromadzenie Federalne), ktore obraduje rzadko (przysiega prezydenta, decyzje o wojnie). Szwajcaria: Nationalrat + Standerat = Bundesversammlung; Bundesrat = rzad (7 osob).
Schemat z trzema oddzielnymi organami (Parlament, Zgromadzenie, Rada) najlepiej pasuje do Austrii - tam Parlament federalny, Zgromadzenie federalne (jako wspolne posiedzenie izb) i Rada Federalna (Bundesrat - izba landow) wystepuja rownoczesnie jako odrebne instytucje.
Wniosek
Rozstrzygniecie: tekst i schemat dotycza roznych panstw.
- Tekst: Niemcy (RFN) - charakterystyczna “wielka koalicja socjalistow i chadekow” (CDU/SPD).
- Schemat: Austria (lub Szwajcaria) - obecnosc Zgromadzenia Federalnego jako odrebnego organu obok Parlamentu i Rady Federalnej.
Uzasadnienie wzorcowe
“Tekst dotyczy Niemiec - wskazuje na to wzmianka o wielkiej koalicji socjalistow (SPD) i chadekow (CDU/CSU), charakterystyczna dla tego panstwa. Schemat natomiast wymienia obok Parlamentu Federalnego rowniez Zgromadzenie Federalne i Rade Federalna jako trzy odrebne organy - taka struktura wystepuje w Austrii (gdzie Bundesversammlung jest wspolnym posiedzeniem Nationalrat i Bundesrat). Tekst i schemat dotycza zatem dwoch roznych panstw.”
(Uwaga: dopuszczalna jest tez interpretacja, ze schemat dotyczy Niemiec - wtedy “Zgromadzenie Federalne” = Bundesversammlung, organ jednorazowy do wyboru prezydenta. W tym wypadku rozbieznosc byloby w sposobie wyboru prezydenta - tekst mowi o bezposrednim wyborze, a w Niemczech wybor jest posredni. Wtedy tez wniosek: rozne panstwa lub blad w tekscie.)
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „systemy polityczne, Niemcy, federalizm, kanclerz, parlament" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl